Freski Wyspiańskiego w kościele Franciszkanów, Kraków, Polska

Polichromie w Bazylika św. Franciszka z Asyżu w Krakowie należą do najsłynniejszych dekoracji malarskich w polskich kościołach. Ich autorem jest Stanisław Wyspiański – artysta kojarzony głównie z dramatem „Wesele”, ale który był także wybitnym malarzem, projektantem wnętrz i twórcą witraży. Historia powstania tych polichromii jest pełna ciekawostek i pokazuje, jak bardzo nowatorskie było podejście artysty do sztuki sakralnej.

Kościół Franciszkanów w Kraków był wielokrotnie niszczony przez pożary. Najtragiczniejszy miał miejsce w 1850 roku, kiedy wielki pożar miasta zniszczył znaczną część wnętrza świątyni. Po odbudowie przez długie lata zastanawiano się, jak udekorować ściany kościoła. 

Dopiero pod koniec XIX wieku zdecydowano się powierzyć to zadanie młodemu, jeszcze dość kontrowersyjnemu artyście – Stanisławowi Wyspiańskiemu.

Nowatorski pomysł Stanisława Wyspiańskiego

Kiedy Wyspiański otrzymał zamówienie na dekorację wnętrza, zaproponował coś zupełnie odmiennego od tradycyjnej sztuki kościelnej. Zamiast realistycznych scen religijnych zaprojektował monumentalną, symboliczną dekorację roślinną. Ściany pokryły stylizowane lilie, irysy, nasturcje i inne kwiaty, które wiją się po sklepieniach i filarach jak żywy ogród. Było to rozwiązanie bardzo nowoczesne, inspirowane secesją, a jednocześnie nawiązujące do średniowiecznej tradycji dekoracji ornamentalnej.

Jedną z ciekawostek jest to, że nie wszyscy byli zachwyceni projektem. Część duchownych i wiernych uważała, że tak śmiałe, kolorowe dekoracje nie pasują do powagi kościoła. Wyspiański jednak konsekwentnie realizował swoją wizję. Z czasem okazało się, że właśnie ta odwaga sprawiła, iż wnętrze świątyni stało się jednym z najoryginalniejszych przykładów sztuki sakralnej w Europie przełomu XIX i XX wieku.

Witraż "Bóg Ojciec - Stań się"

Polichromie powstawały etapami w latach 1895–1904. Wyspiański nie tylko zaprojektował malowidła, ale stworzył także witraże, z których najsłynniejszy jest monumentalny „Bóg Ojciec – Stań się”, znajdujący się nad wejściem do kościoła. Artysta traktował całe wnętrze jak jedną wielką kompozycję, w której światło, kolor i ornament tworzą spójną całość.

Motywy roślinne

Ciekawostką jest również to, że wiele motywów roślinnych Wyspiański rysował z natury. Spacerował po krakowskich ogrodach i łąkach, szkicując rośliny, które później przekształcał w dekoracyjne wzory. Dzięki temu polichromie mają niezwykłą dynamikę i naturalność – wyglądają jak rozkwitający ogród przeniesiony do wnętrza świątyni.

Dziś dekoracje Wyspiańskiego są jednym z największych skarbów krakowskiej sztuki. Przyciągają historyków sztuki, turystów i miłośników secesji z całego świata. Co ciekawe, w momencie powstania były uznawane za bardzo odważne i nowoczesne, a dziś uchodzą za klasyczny przykład polskiego modernizmu w sztuce sakralnej.

 Muzeum Lotnictwa, Kraków, Polska

Muzeum Lotnictwa w Krakowie to miejsce wyjątkowe nawet na tle europejskich kolekcji. Działa na terenie dawnego lotniska Rakowice-Czyżyny, które było jednym z najstarszych lotnisk wojskowych w Europie. Już na początku XX wieku startowały stąd samoloty, a w okresie międzywojennym była to jedna z kluczowych baz polskiego lotnictwa. 

Dzisiejsze Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie dosłownie stoi więc na historycznym gruncie, gdzie rodziła się polska awiacja.

Unikatowa kolekcja samolotów

Jedną z największych dum placówki jest kolekcja unikatowych samolotów, których nie zobaczymy nigdzie indziej na świecie. Najsłynniejszym eksponatem jest myśliwiec PZL P.11 – maszyna, na której polscy piloci walczyli we wrześniu 1939 roku. To prawdziwa rzadkość, ponieważ praktycznie wszystkie takie samoloty zostały zniszczone w czasie wojny. W krakowskim muzeum można też zobaczyć wiele innych historycznych konstrukcji: od delikatnych, drewnianych maszyn z początków lotnictwa po odrzutowce z czasów zimnej wojny.

Ciekawostką jest również sam budynek główny muzeum. Nowoczesna bryła, przypominająca kształtem śmigło lub skrzydło, zdobyła liczne nagrody architektoniczne i wyraźnie kontrastuje z historycznym charakterem kolekcji. To przykład udanego połączenia współczesnej architektury z tematyką techniczną i historyczną.

Muzeum słynie nie tylko z samolotów, ale też z ogromnego zbioru silników lotniczych. Dla wielu pasjonatów to równie fascynująca część ekspozycji – można prześledzić, jak na przestrzeni dekad zmieniała się technologia napędów, od prostych silników tłokowych po skomplikowane turbiny odrzutowe. Wiele z tych egzemplarzy to unikaty, często zachowane tylko dzięki temu, że trafiły do kolekcji jeszcze w czasach PRL.

Muzeum lotnictwa - historia kolekcji

Interesujący jest także fakt, że część eksponatów trafiła do Krakowa w dość niezwykły sposób. Po II wojnie światowej na terenie Polski znajdowało się wiele porzuconych lub zdobycznych samolotów niemieckich i radzieckich. Zamiast trafić na złom, niektóre z nich zostały zabezpieczone i z czasem zasiliły zbiory muzealne. Dzięki temu kolekcja ma dziś naprawdę międzynarodowy charakter i pokazuje historię lotnictwa z różnych perspektyw.

 Kopiec Krakusa - niebieska godzina

Niebieska godzina to jeden z najbardziej magicznych momentów w fotografii krajobrazowej. Pojawia się tuż po zachodzie słońca lub chwilę przed jego wschodem, gdy niebo nie jest już jasne, ale jeszcze nie zapadła noc. Światło staje się miękkie, chłodne, nasycone odcieniami granatu, kobaltu i delikatnego fioletu. 

Cienie tracą swoją ostrość, kontrasty łagodnieją, a miejskie latarnie i okna budynków zaczynają rysować w przestrzeni ciepłe, złote punkty. To czas, w którym rzeczywistość wygląda bardziej filmowo niż w pełnym świetle dnia, a aparat rejestruje sceny o wyjątkowej plastyce.

Jednym z miejsc, które kocham fotografować o tej porze, jest Kopiec Krakusa. Wzniesiony na wzgórzu Lasoty, pozostaje jednym z najbardziej niezwykłych punktów widokowych w Krakowie. 

To przestrzeń otwarta, niemal surowa, pozbawiona monumentalnej infrastruktury turystycznej, dzięki czemu uwaga skupia się na panoramie miasta i nieba. Podczas niebieskiej godziny pejzaż nabiera tam wyjątkowej głębi. Sylwetki budynków stają się ciemniejsze, bardziej graficzne, a nad nimi rozciąga się chłodna, jednolita tafla nieba, która wydaje się niemal świecić własnym światłem.

Widok z kopca ma w sobie coś z obserwacji świata z dystansu. Miasto, zwykle hałaśliwe i pełne ruchu, z tej perspektywy wydaje się spokojne, niemal ciche. Światła ulic tworzą delikatną siatkę, rzeka zyskuje metaliczny połysk, a dalsze dzielnice rozpływają się w lekko nieostrej, niebieskawej mgiełce. 

To właśnie w takich warunkach fotografia zaczyna opowiadać nie tylko o przestrzeni, ale także o nastroju. Obraz staje się bardziej emocjonalny, mniej dosłowny, a widz ma wrażenie uczestniczenia w chwili przejścia między dniem a nocą.

 Collegium Maius, Kraków

Collegium Maius w Krakowie to najstarszy budynek uniwersytecki w Polsce, związany z Uniwersytetem Jagiellońskim od 1400 roku. Dziś mieści Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego i jest jednym z najcenniejszych zabytków miasta.

Krótka historia

1364 – król Kazimierz Wielki zakłada Akademię Krakowską (Studium Generale), czyli pierwszy polski uniwersytet.

1400 – król Władysław Jagiełło odnowił uczelnię i przekazał kamienicę przy ul. Jagiellońskiej, zakupioną od Piotra Gerhardsdorfa. To właśnie ona stała się zalążkiem Collegium Maius.

XV wiek – kolegium rozrasta się poprzez zakup sąsiednich domów. Po pożarach w latach 1462 i 1492 budynki połączono w jedną całość, tworząc charakterystyczny arkadowy dziedziniec z krużgankami w stylu późnogotyckim.

W Collegium Maius mieszkali i pracowali profesorowie, odbywały się wykłady, a także działała biblioteka i skarbiec.

1939–1945 – w czasie okupacji niemieckiej budynek został przejęty przez władze okupacyjne. Po wojnie przywrócono mu funkcję muzealną.

W Collegium Maius studiował w latach 1491–1495 Mikołaj Kopernik.

Na dziedzińcu znajduje się słynny zegar z ruchomymi figurkami – o pełnych godzinach pojawiają się postacie związane z historią Uniwersytetu Jagiellońskiego, m.in. . król Władysław Jagiełło czy Jan z Głogowa.

W muzeum można zobaczyć pamiątki po wielkich uczonych, m.in. przyrządy astronomiczne, globusy, rękopisy i pierwsze wydania dzieł naukowych. Znajdują się tu też pamiątki po reżyserze Andrzeju Wajdzie, który w 2000 roku otrzymał Oscara za całokształt twórczości Statuetkę Oscara podarował Muzeum Jagiellońskiemu.

Budynek zachował krużganki ze sklepieniem kryształowym, które są unikatowym przykładem późnogotyckiej architektury w Polsce.

Collegium Maius jest częścią tzw. kwartału akademickiego w sercu Starego Miasta, tuż obok Collegium Novum i innych zabytkowych budynków Uniwersytetu.