"Andy Warhol. Od linii do legendy" wystawa Pałacu Sztuki w Krakowie

W krakowskim Pałacu Sztuki można do końca września oglądać wystawę „Andy Warhol. Od linii do legendy”.

Wystawa nie jest typową prezentacją największych przebojów Warhola. Zamiast pokazywać wyłącznie słynne puszki zupy Campbell, Marilyn Monroe czy kolorowe portrety celebrytów, opowiada o drodze, którą artysta przeszedł, zanim stał się jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci XX-wiecznej sztuki. 

Tytuł „Od linii do legendy” dobrze oddaje tę koncepcję – początek stanowią jego wczesne rysunki i ilustracje, a kolejne części pokazują narodziny charakterystycznego języka pop-artu i Warhola jako twórcy funkcjonującego na styku sztuki, reklamy, mody i kultury masowej.

Na wystawie zgromadzono ponad 100 oryginalnych prac i obiektów. Są wśród nich rysunki, sitodruki, fotografie typu Polaroid, filmy, grafiki, plakaty, książki, okładki płyt, pierwsze numery magazynu „Interview”, a także projekty tkanin i stroje z lat 60. XX wieku. Część obiektów pochodzi z wypożyczeń z The Andy Warhol Museum w Pittsburghu, a wystawa powstała również dzięki współpracy z Andy Warhol Foundation for the Visual Arts oraz prywatnymi kolekcjonerami i instytucjami z kilku krajów.

Szczególnie interesujący jest właśnie „Interview”. Warhol założył ten magazyn w 1969 roku, początkowo jako pismo poświęcone filmowi, ale z czasem stało się ono jednym z najważniejszych elementów jego świata. 

Rozmowy z gwiazdami, aktorami, muzykami i artystami, charakterystyczne okładki oraz sposób kreowania celebrytów idealnie pasowały do jego fascynacji sławą. W Krakowie można zobaczyć pierwsze numery pisma i materiały związane z jego działalnością wydawniczą.

Warhol był zresztą kimś znacznie więcej niż malarzem. Zanim zaczął produkować słynne sitodruki, pracował jako ilustrator komercyjny w Nowym Jorku. Jego charakterystyczne rysunki pojawiały się między innymi w magazynach i reklamach. Ta część jego twórczości jest szczególnie ważna, bo pokazuje, że późniejszy Warhol nie pojawił się nagle. Jego słynny styl wyrastał właśnie z doświadczenia grafika i ilustratora.

Wystawa pokazuje również jego zainteresowanie fotografią i filmem. Warhol bardzo wcześnie zrozumiał, że fotografia może stać się materiałem do tworzenia sztuki, a film – narzędziem obserwowania ludzi i ich zachowań. Wśród prezentowanych materiałów znajdują się między innymi jego filmy. Jednym z przykładów jest „Nico” z 1966 roku, krótki, czarno-biały, niemy film 16 mm związany z wokalistką Nico, znaną z zespołu Velvet Underground.

Innym mocnym elementem jest „Cow Wallpaper”, monumentalna tapeta z powtarzającym się wizerunkiem krowy. Motyw ten Warhol stworzył w 1966 roku we współpracy z projektantem Paulem Morrisseyem. W Krakowie prezentowana jest wielkoformatowa instalacja zajmująca ponad 30 m². 

Katedra św. Patryka w Dublinie, Irlandia

Katedra św. Patryka w Dublinie należy do najważniejszych zabytków Irlandii i jest największą świątynią tego kraju. Jej historia sięga ponad 800 lat, a z budowlą związane są zarówno początki chrześcijaństwa w Irlandii, jak i losy jednej z najbardziej znanych postaci irlandzkiej literatury – Jonathana Swifta, autora „Podróży Guliwera”.

Historia katedry

Według tradycji właśnie w tym miejscu św. Patryk, patron Irlandii, miał w V wieku chrzcić nawróconych mieszkańców okolic Dublina przy źródle znajdującym się niegdyś obok świątyni. Z tego powodu miejsce uznano za szczególnie święte.

Pierwszy kościół powstał tutaj prawdopodobnie pod koniec XII wieku. W 1191 roku został podniesiony do rangi kolegiaty, a już kilkadziesiąt lat później rozpoczęto budowę monumentalnej gotyckiej katedry. Większość obecnego budynku pochodzi z XIII wieku i stanowi jeden z najlepszych przykładów architektury gotyckiej w Irlandii.

Przez stulecia świątynia była świadkiem najważniejszych wydarzeń w historii kraju. Odbywały się tu uroczystości państwowe, nabożeństwa związane z koronacjami monarchów oraz ceremonie upamiętniające ważne wydarzenia polityczne.

W XIX wieku katedra znajdowała się w złym stanie technicznym. Jej gruntowną renowację sfinansował sir Benjamin Lee Guinness, przedstawiciel słynnej rodziny browarników. Prace prowadzone w latach 1860–1865 uratowały budowlę przed postępującą degradacją. Dzięki temu dziś można podziwiać ją w niemal pełnej okazałości.

Architektura

Katedra św. Patryka reprezentuje styl gotyku anglo-normandzkiego. Budowla ma ponad 90 metrów długości, co czyni ją największą świątynią Irlandii.

Z zewnątrz uwagę zwraca masywna wieża z iglicą, przypory oraz ostrołukowe okna charakterystyczne dla gotyku. Mimo licznych przebudów zachowano średniowieczny charakter budowli.

Wnętrze zachwyca przestronnością. Wysokie sklepienia, kamienne filary oraz kolorowe witraże tworzą wyjątkową atmosferę. W nawie głównej znajdują się liczne pomniki, tablice pamiątkowe i herby rycerskie.

Szczególną uwagę zwraca Kaplica Najświętszej Marii Panny, uznawana za jedną z najpiękniejszych części katedry. Warto także zobaczyć bogato zdobione stalle chórowe oraz zabytkowe organy.

Ciekawostki

Jedna z najbardziej znanych legend związanych z katedrą opowiada o sporze między dwoma rodami – Butlerów i Fitzgeraldów. W 1492 roku podczas konfliktu jeden z rodów schronił się w kapitularzu. Aby doprowadzić do pojednania, przedstawiciel drugiego rodu wyciął otwór w drzwiach i podał przez niego rękę przeciwnikowi. Od tego wydarzenia pochodzi angielskie powiedzenie „to chance your arm”, oznaczające podjęcie ryzyka.

Katedra nie jest siedzibą biskupa Dublina. Choć jest najważniejszą świątynią Irlandzkiego Kościoła Anglikańskiego, funkcję katedry biskupiej pełni równocześnie także pobliska Katedra Chrystusowa. Jest to sytuacja wyjątkowa na skalę światową.

W świątyni znajduje się tzw. Drzewo Pamięci, poświęcone Irlandczykom poległym podczas I wojny światowej.

Dzwonnica katedry mieści jeden z najcięższych zestawów dzwonów w Irlandii. Ich koncerty można usłyszeć podczas najważniejszych uroczystości religijnych i państwowych.

W pobliżu katedry przez wiele stuleci znajdowała się święta studnia św. Patryka. Choć dziś nie jest już widoczna, to właśnie ona dała początek miejscu kultu, z którego wyrosła obecna świątynia.

Dla wielu odwiedzających największym zaskoczeniem jest fakt, że katedra św. Patryka nie jest katolicka. Po reformacji stała się świątynią Kościoła Irlandii (Church of Ireland), należącego do wspólnoty anglikańskiej, i pozostaje nią do dziś.

Sztolnia Królowa Luiza - Zabrze

Sztolnia Królowa Luiza w Zabrzu to jeden z najciekawszych przykładów tego, jak przemysłowe dziedzictwo Górnego Śląska można zamienić w niezwykłą atrakcję turystyczną. Dziś jest częścią Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu i obejmuje zarówno zachowane wyrobiska dawnej kopalni Królowa Luiza, jak i sztolnię. Pod ziemią można zobaczyć autentyczne chodniki, urządzenia górnicze i fragmenty XIX-wiecznej infrastruktury, a nawet przepłynąć łodzią podziemnym kanałem.

Historia zabrzanskiej kopalni

Historia tego miejsca zaczęła się w 1791 roku. Po przejęciu Górnego Śląska przez Prusy zainteresowanie władz regionem gwałtownie wzrosło, przede wszystkim ze względu na znajdujące się tu złoża węgla. Właśnie wtedy powstała państwowa kopalnia Królewska, która dostarczała węgiel między innymi rozwijającemu się przemysłowi hutniczemu. W 1795 roku zainstalowano w niej maszynę parową – rozwiązanie wówczas niezwykle nowoczesne, które pozwalało skuteczniej radzić sobie z wodą zalewającą podziemne wyrobiska i zwiększać wydobycie.

W 1811 roku kopalnia otrzymała nazwę „Królowa Luiza” (Königin-Luise-Grube), na cześć pruskiej królowej Luizy, żony Fryderyka Wilhelma III. Z czasem stała się jednym z najważniejszych zakładów przemysłowych Górnego Śląska. Pod koniec XIX wieku była już ogromnym przedsiębiorstwem. W 1898 roku wydobycie osiągnęło około 3 milionów ton węgla rocznie. Kopalnia należała wówczas do najnowocześniejszych zakładów tego typu w Europie.

Sztolnia - wyjątkowy sposób transportu węgla

Najbardziej niezwykłym elementem całego kompleksu jest jednak sztolnia. Jej budowę rozpoczęto w 1799 roku. Powód był bardzo praktyczny: śląskie kopalnie nieustannie walczyły z wodą, która przedostawała się do podziemnych wyrobisk. Sztolnia miała odprowadzać wodę z kopalń, a jednocześnie umożliwiać transport wydobytego węgla. Budowa trwała aż 64 lata, a sztolnia osiągnęła ponad 14 kilometrów długości. Było to jedno z największych przedsięwzięć inżynieryjnych w historii europejskiego górnictwa węglowego.

Co ciekawe, węgiel nie był nią jedynie przewożony wozami. W części sztolni wykorzystywano transport wodny – łodzie płynęły podziemnym kanałem, zabierając ładunek. Dziś ten pomysł można sobie wyobrazić podczas jednej z największych atrakcji Sztolni Królowa Luiza: podziemnego spływu łodziami.

Sztolnia Królowa Luiza - tak wyglądała praca w kopalni

Sztolnia ma również swoją „mroczniejszą” stronę. Pod ziemią zachowała się przestrzeń, w której bardzo łatwo wyobrazić sobie warunki pracy dawnych górników: ciasne chodniki, ciemność, wilgoć, odgłosy pracujących urządzeń i świadomość, że nad głową znajduje się niejednokrotnie kilkadziesiąt metrów skał. Dzięki temu muzeum nie opowiada wyłącznie o historii techniki. Pokazuje również codzienność ludzi, którzy przez pokolenia pracowali w śląskich kopalniach.

Nowoczesne muzeum

Warto zwrócić uwagę na sam proces przemiany tego miejsca. Po zakończeniu działalności górniczej część podziemnych wyrobisk pozostawała niedostępna i stopniowo ulegała degradacji. Rewitalizacja była ogromnym przedsięwzięciem technicznym. Trzeba było między innymi usunąć tysiące ton zalegających odpadów, zabezpieczyć wyrobiska, stworzyć systemy wentylacji i bezpieczeństwa oraz poradzić sobie z wodą. Całość prac zakończyła się w 2018 roku, kiedy udostępniono turystom również trasę wodną. Rok później projekt rewitalizacji otrzymał prestiżową nagrodę Europa Nostra.