Świt w Tyńcu

Opactwo Benedyktynów w Tyńcu to jedno z najstarszych i najbardziej malowniczo położonych miejsc sakralnych w Polsce. Klasztor stoi na wapiennej skale nad Wisłą i od ponad tysiąca lat jest ważnym ośrodkiem życia religijnego i kultury. Z jego historią wiąże się wiele ciekawostek.

Jedną z nich jest sam początek klasztoru. Opactwo zostało ufundowane prawdopodobnie około 1044 roku przez Kazimierz I Odnowiciel. Władca sprowadził do Tyńca benedyktynów, aby odbudować życie religijne w Polsce po kryzysie państwa i tzw. reakcji pogańskiej w Polsce. Mnisi nie tylko modlili się, ale też prowadzili szkołę, przepisywali księgi i rozwijali kulturę.

Klasztor miał również znaczenie strategiczne. Położenie na wysokiej skale nad Wisłą sprawiało, że opactwo pełniło funkcję obronną i kontrolowało ważny szlak handlowy prowadzący do Kraków. W średniowieczu klasztor był nawet otoczony murami obronnymi, a jego zabudowania przypominały niewielką twierdzę.

W dziejach opactwa zdarzały się dramatyczne momenty. Podczas Potopu szwedzkiego klasztor został poważnie zniszczony. Mnisi odbudowali go jednak w stylu barokowym, który do dziś można zobaczyć w części zabudowań. Jeszcze większe zniszczenia przyniosły walki konfederatów barskich w XVIII wieku.

Mało kto wie, że przez pewien czas klasztor w Tyńcu w ogóle nie funkcjonował. W 1816 roku władze austriackie skasowały opactwo i benedyktyni musieli je opuścić. Budynki popadły w ruinę, a życie monastyczne powróciło dopiero w 1939 roku, gdy mnisi z belgijskiego klasztoru w Opactwie św. Andrzeja w Zevenkerken przyjechali, aby odnowić wspólnotę.

Ciekawostką jest również codzienne życie mnichów. Benedyktyni w Tyńcu nadal żyją według reguły napisanej przez Benedykta z Nursji w VI wieku. Ich dzień wypełniają modlitwy, praca i studium – zgodnie z zasadą „ora et labora”, czyli „módl się i pracuj”.

Dziś opactwo jest także miejscem znanym z produkcji wyrobów klasztornych. Benedyktyni przygotowują tu m.in. naturalne przetwory, herbaty ziołowe i kosmetyki, które nawiązują do dawnych tradycji klasztornej medycyny i zielarstwa.

Widok na lasy i Wisłę

Na koniec warto dodać ciekawostkę geograficzną. Z tarasów klasztoru rozciąga się jeden z najpiękniejszych widoków na dolinę Wisły w okolicach Krakowa. Właśnie dlatego Opactwo Benedyktynów w Tyńcu jest dziś nie tylko ważnym zabytkiem, ale też popularnym celem wycieczek.

Miałam okazję uczestniczyć w warsztatach zielarskich w Tyńcu. Dzięki temu mogłam zobaczyć, jak wygląda opactwo o świcie. 

Galeria Wiktora Emanuela II w Mediolanie, Włochy

Galeria Wiktora Emanuela II została nazwana na cześć pierwszego monarchy zjednoczonych Włoch. Jej budowę w Mediolanie rozpoczęto w 1865 roku według projektu architekta Giuseppe Mengoni, a uroczyste otwarcie nastąpiło w 1867 roku, choć prace wykończeniowe trwały jeszcze przez dekadę. Co ciekawe, sam Mengoni zginął tragicznie w 1877 roku, spadając z rusztowania podczas prac przy łuku triumfalnym – do dziś nie wiadomo, czy był to wypadek, czy samobójstwo.

Galeria Wiktora Emanuela II - konstrukcja

Monumentalna konstrukcja była w swoim czasie symbolem nowoczesności. Szklano-żelazne sklepienie o wysokości około 47 metrów oraz centralna ośmiokątna kopuła stanowiły technologiczny przełom i manifest możliwości epoki industrialnej. Galeria łączy dwa najważniejsze place miasta – Piazza del Duomo oraz Piazza della Scala – prowadząc wprost do słynnego teatru Teatro alla Scala. W zamyśle miała być reprezentacyjnym „salonem” nowoczesnego Mediolanu i taką funkcję pełni do dziś.

Na posadzce w centralnej części znajdują się herby czterech miast związanych z historią Królestwa Włoch: Turynu, Florencji, Rzymu i Mediolanu. Najsłynniejszy jest turyński byk – symbol miasta. 

Turystyczne przesądy

Tradycja nakazuje stanąć prawą piętą na jego genitaliach i wykonać trzy obroty, co ma przynieść szczęście. Miliony turystów sprawiły, że mozaika była wielokrotnie odnawiana, ponieważ w miejscu obrotów powstaje wyraźne wgłębienie. Niektórzy wierzą, że rytuał zapewnia powodzenie finansowe, inni – że gwarantuje powrót do Mediolanu.

Mozaiki na podłodze galerii mają jednak głębsze znaczenie niż turystyczna zabawa. W centralnej części, pod kopułą, znajdują się herby czterech miast ważnych dla historii zjednoczonych Włoch: Mediolanu, Florencji, Rzymu i Turynu. To wizualny manifest jedności młodego państwa, nazwanego na cześć Wiktor Emanuel II. Każdy herb wykonano z drobnych, starannie dopasowanych kamieni, tworzących barwną i niezwykle precyzyjną kompozycję. Posadzka nie była więc wyłącznie dekoracją – stanowiła symbol polityczny i narodowy.

Z mozaiką wiąże się też mniej znany przesąd. Dawniej mediolańczycy żartowali, że obracanie się na byku to subtelny rewanż za dawną rywalizację między Mediolanem a Turynem – „zdeptanie” symbolu konkurencyjnego miasta miało przynosić szczęście lombardzkiej stolicy. Dziś traktuje się to raczej jako folklor, ale zwyczaj przetrwał i stał się częścią tożsamości miejsca.

Turyści w galerii robią jednak coś więcej niż tylko kręcą się na mozaice. Wielu z nich staje dokładnie pod centralną kopułą i klaszcze – dźwięk odbija się od sklepienia, tworząc charakterystyczny pogłos. Inni próbują znaleźć idealny punkt do zdjęcia, w którym widać symetrię krzyżujących się pasaży i monumentalną kopułę nad głową. Popularne jest też dotknięcie mozaiki dłonią po wykonaniu obrotów – „na wszelki wypadek”, by szczęście zadziałało podwójnie.

Najstarszy pasaż handlowy na świecie

Galeria od początku była miejscem luksusu. W 1913 roku otwarto tu pierwszy butik domu mody Prada, który działa w tym miejscu do dziś. Wśród historycznych lokali znajduje się także elegancka restauracja Savini oraz słynne Caffe Biffi, działające od XIX wieku. Od początku bywali tu artyści, politycy i mediolańska elita – spacer pod kopułą był formą towarzyskiego rytuału.

Mało kto wie, że pierwotnie galeria była oświetlana gazem. Specjalne urządzenie poruszające się po szynach pod sklepieniem zapalało kolejne lampy – mieszkańcy żartobliwie nazywali je „rattìn”, czyli „myszką”. Dopiero później wprowadzono oświetlenie elektryczne.

Ciekawostką estetyczną są rygorystyczne zasady dotyczące wyglądu sklepów – szyldy muszą mieć złote litery na czarnym tle, aby zachować historyczny charakter miejsca. Nawet współczesne marki podporządkowują się tej zasadzie.

Podczas II wojny światowej galeria została częściowo uszkodzona w wyniku bombardowań, ale po wojnie starannie ją odrestaurowano. Ostatnia duża renowacja miała miejsce przed Expo 2015 w Mediolanie, kiedy przywrócono blask fasadom i mozaikom.

Dziś Galeria Wiktora Emanuela II bywa nazywana „il salotto di Milano” – salonem Mediolanu. To nie tylko centrum handlowe, lecz symbol ambicji młodego państwa włoskiego, które w XIX wieku chciało pokazać Europie swoją nowoczesność, elegancję i siłę.