Domki trulli z Alberobello, Włochy 

Trulli (liczba pojedyncza: trullo) to najbardziej charakterystyczne domy włoskiej Apulii. Największe ich skupisko znajduje się w miejscowości Alberobello, której historyczna zabudowa została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Są to niezwykłe kamienne domy o bielonych ścianach i stożkowych dachach przypominających bajkowe chatki.

Historia bajkowych domów

Historia trulli sięga co najmniej XIV–XV wieku, choć sama technika budowy z kamienia bez użycia zaprawy jest znacznie starsza i była stosowana w basenie Morza Śródziemnego od tysiącleci. Pierwotnie trulli służyły jako schronienia dla rolników, magazyny na narzędzia, stajnie lub sezonowe domostwa. Z czasem zaczęto budować w nich stałe mieszkania.

Istnieje również popularna legenda związana z podatkami. Według niej lokalni właściciele nakazywali wznoszenie domów bez zaprawy murarskiej, ponieważ można je było szybko rozebrać przed przybyciem poborców podatkowych z Neapolu. Dzięki temu osada mogła wyglądać na tymczasową i uniknąć części opłat. Historycy nie są zgodni, jak duże znaczenie miała ta praktyka, ale opowieść ta jest do dziś powtarzana przez mieszkańców i przewodników.

Ich konstrukcja wynikała przede wszystkim z warunków naturalnych. Apulia jest regionem wapiennym, pełnym kamieni wydobywanych podczas przygotowywania pól pod uprawę. Zamiast usuwać materiał, mieszkańcy wykorzystywali go do budowy domów. Ściany powstawały z dwóch warstw kamienia wypełnionych gruzem, bez użycia cementu. Dzięki temu były niezwykle grube i dobrze izolowały wnętrze przed letnim upałem oraz zimowym chłodem.

Jak zbudowane są trulli i co znajduje się w środku?

Najbardziej charakterystycznym elementem jest dach. Składa się on z nakładających się na siebie kamiennych płyt tworzących stożek. Na szczycie umieszczano ozdobny zwornik, często będący swoistym „podpisem” budowniczego. Na wielu dachach malowano także symbole religijne lub magiczne, które miały chronić domowników przed nieszczęściem.

Wnętrze tradycyjnego trullo jest zwykle niewielkie. Najstarsze budynki składały się z jednego pomieszczenia przykrytego stożkowym dachem. W grubości murów znajdowały się wnęki służące jako szafki i schowki. W centrum życia rodzinnego był kominek, który ogrzewał dom i służył do przygotowywania posiłków. Często pod podłogą znajdowała się cysterna na wodę deszczową, ponieważ w regionie brakowało naturalnych źródeł.

W większych trulli kilka stożków łączono ze sobą. Jeden „stożek” mógł mieścić sypialnię, drugi kuchnię, a trzeci pomieszczenie gospodarcze. Z zewnątrz wyglądały jak grupa połączonych ze sobą kamiennych kopuł. W gospodarstwach znajdowały się także piec do wypieku chleba, stajnia i magazyny na oliwę lub wino.

Ciekawostką jest fakt, że mimo bardzo prostej konstrukcji wiele trulli jest zamieszkanych do dziś. Współcześnie część z nich przekształcono w pensjonaty, restauracje i domy wakacyjne. Ich grube kamienne ściany nadal zapewniają naturalną klimatyzację, dzięki czemu nawet podczas apulijskich upałów wnętrza pozostają przyjemnie chłodne.

Dziś trulli są symbolem Apulii i należą do najbardziej rozpoznawalnych przykładów architektury ludowej w Europie. Ponad 1500 takich budynków zachowało się w Alberobello

 Klify w Étretat, Francja

Klify w Étretat należą do najbardziej rozpoznawalnych krajobrazów Francji. To spektakularne wapienne urwiska położone nad kanałem La Manche w Normandii, które od stuleci zachwycają turystów i artystów.

Białe klify powstały około 90 milionów lat temu, gdy obszar dzisiejszej Normandii znajdował się pod ciepłym morzem. Skały zbudowane są głównie z kredowego wapienia, w którym widoczne są ciemniejsze pasma krzemienia. Przez tysiące lat fale, wiatr i deszcz rzeźbiły wybrzeże, tworząc naturalne łuki skalne i groty.

Słoń i Iglica

Najbardziej znanymi formacjami są trzy skalne bramy. Pierwsza to Porte d'Aval, czyli „Brama Zachodnia”, druga to Porte d'Amont – „Brama Wschodnia”, a trzecia, największa, nosi nazwę Manneporte. Obok Porte d'Aval wznosi się słynna iglica skalna Aiguille, wysoka na około 70 metrów. Według miejscowej legendy przypomina ona ogromny kamienny obelisk wyrastający z morza. Gdy patrzy się na nie z odpowiedniego miejsca, łuk przypomina ogromnego słonia zanurzającego trąbę w morzu, a iglica wygląda jak przedmiot trzymany przez zwierzę. To skojarzenie stało się tak popularne, że mówi się o „słoniu z Étretat”. Szczególnie wyraźnie widać ten kształt o zachodzie słońca, gdy cienie podkreślają kontury skały. Wielu turystów przyjeżdża właśnie po to, by sfotografować „kamiennego słonia”

Claude Monet w Étretat

Klify rozsławił malarz Claude Monet. W latach 80. XIX wieku stworzył tutaj kilkadziesiąt obrazów, próbując uchwycić zmieniające się światło i kolory wybrzeża. Jego dzieła sprawiły, że Étretat stało się jednym z najpopularniejszych miejsc w Normandii.

Miejscowość przyciągała także wielu pisarzy. Guy de Maupassant spędzał tu wakacje i często opisywał okolicę w swoich utworach. Z kolei Maurice Leblanc umieścił w pobliżu klifów legendarną kryjówkę dżentelmena-włamywacza Arsène'a Lupina. Do dziś turyści odwiedzają dom pisarza zwany Le Clos Lupin.

Legendy

Z klifami wiąże się również ciekawa legenda o skarbach ukrytych we wnętrzu skał. Według miejscowych opowieści piraci i przemytnicy mieli wykorzystywać liczne groty jako schronienie i magazyny dla swoich łupów. Te historie stały się inspiracją dla wielu powieści przygodowych.

Warto wiedzieć, że choć klify wyglądają niezwykle solidnie, nieustannie ulegają erozji. Każdego roku morze zabiera kolejne fragmenty wybrzeża, dlatego niektóre ścieżki widokowe bywają okresowo zamykane. To właśnie ten proces sprawia jednak, że krajobraz Étretat stale się zmienia.

 Międzynarodowy Rajd Pojazdów Zabytkowych

Międzynarodowy Rajd Pojazdów Zabytkowych „KRAK” jest od lat związany z Krakowem i Małopolską. Organizatorem wydarzenia jest Automobilklub Krakowski, a jednym z najbardziej widowiskowych punktów programu bywa prezentacja samochodów na Rynku Głównym w Krakowie oraz Konkurs Elegancji o Puchar Prezydenta Miasta Krakowa.

Rajd odbywał się regularnie od lat 70. XX wieku. Bazą imprezy najczęściej była Wieliczka, skąd załogi wyruszały na trasy prowadzące przez Kraków, Niepołomice, Dobczyce czy Myślenice. W 2013 roku zabytkowe samochody można było podziwiać właśnie na Rynku Głównym w Krakowie.

Po kilku latach przerwy impreza powróciła pod nazwą „KRAK-LEGEND”. Współczesna edycja zachowuje krakowskie tradycje rajdu, choć trasy prowadzą również przez inne miejscowości Małopolski. W 2025 roku bazę rajdu ulokowano w Wieliczce, a trasa miała prowadzić m.in. przez Niepołomice, Dobczyce i Wiśnicz.

Pustelnia Brata Alberta, Kalatówki, Zakopane

Pustelnia Brata Alberta na Kalatówkach w Zakopanem jest jednym z najbardziej niezwykłych miejsc związanych z postacią św. Brata Alberta. Powstała nie tylko jako miejsce modlitwy, ale również jako schronienie dla braci i sióstr albertynów, którzy na co dzień pracowali wśród ubogich, chorych i bezdomnych. Sam Brat Albert uważał, że osoby poświęcające się służbie potrzebującym muszą mieć możliwość duchowej odnowy w ciszy i bliskości natury.

Jak powstała pustelnia Brata Alberta?

Historia pustelni rozpoczęła się pod koniec XIX wieku. Adam Chmielowski często odwiedzał Zakopane, gdzie spotykał się ze swoim przyjacielem, malarzem i architektem Stanisławem Witkiewiczem. Zachwycony tatrzańskim krajobrazem oraz korzystnym klimatem dla osób schorowanych, zaczął wysyłać tam swoich współbraci na wypoczynek i leczenie. Z czasem narodził się pomysł stworzenia stałej pustelni. Pomógł w tym hrabia Władysław Zamoyski, właściciel rozległych terenów pod Tatrami, który podarował albertynom działkę na Kalatówkach. Według zachowanej tradycji miał powiedzieć do zakonnika: „Bierz, ile chcesz”.

Budowę rozpoczęto w 1895 roku. Najpierw powstał prosty klasztor, a następnie kaplica Świętego Krzyża. Prace prowadzono pod osobistym nadzorem Brata Alberta, a projekty architektoniczne przygotował Stanisław Witkiewicz, twórca stylu zakopiańskiego. W budowie pomagali zarówno bracia albertyni, jak i miejscowi górale. Pustelnia szybko stała się miejscem modlitwy, pracy i wypoczynku dla członków zgromadzenia.

W 1902 roku siostry albertynki przejęły dotychczasową pustelnię na Kalatówkach, natomiast bracia albertyni wybudowali dla siebie nową pustelnię nieco wyżej. Brat Albert zamieszkał w niewielkiej drewnianej chatce obok kaplicy. Dziś można ją zwiedzać jako muzeum poświęcone świętemu. Zachowała się jego cela, skromnie urządzona zgodnie z franciszkańskim ideałem ubóstwa.

Pustelnia przetrwała wiele trudnych wydarzeń. W 1977 roku pożar zniszczył zabudowania albertynów, jednak klasztor został odbudowany. Kamień węgielny pod nową pustelnię poświęcił Jan Paweł II, a obecny budynek ukończono w 1984 roku. Do dziś działa tam nowicjat albertynów, a miejsce pozostaje celem pielgrzymek oraz turystów odwiedzających Tatry.

Kim był Brat Albert?

Historia pustelni jest nierozerwalnie związana z życiem jej założyciela. Święty Brat Albert, a właściwie Adam Chmielowski, urodził się 20 sierpnia 1845 roku w Igołomi pod Krakowem. W młodości brał udział w powstaniu styczniowym. Podczas bitwy pod Mełchowem został ciężko ranny i stracił nogę, którą zastąpiła proteza. To doświadczenie naznaczyło całe jego życie.

Po upadku powstania poświęcił się sztuce. Studiował malarstwo w Warszawie, Paryżu i Monachium. Należał do grona najwybitniejszych polskich artystów swojej epoki, przyjaźnił się m.in. z Leonem Wyczółkowskim, Józefem Chełmońskim i Stanisławem Witkiewiczem. Najsłynniejszym dziełem Chmielowskiego jest obraz „Ecce Homo”, przedstawiający ubiczowanego Chrystusa. Praca ta stała się symbolem jego duchowej przemiany.

W latach 80. XIX wieku Adam Chmielowski coraz bardziej angażował się w działalność religijną i charytatywną. Ostatecznie porzucił karierę malarską i zamieszkał w krakowskiej ogrzewalni dla bezdomnych. W 1887 roku przywdział habit tercjarza franciszkańskiego, przyjmując imię Albert. Rok później złożył śluby zakonne, a wkrótce założył Zgromadzenie Braci Albertynów, a następnie Zgromadzenie Sióstr Albertynek. Ich celem była pomoc najuboższym i najbardziej opuszczonym ludziom.

Brat Albert powtarzał słynne zdanie: „Trzeba być dobrym jak chleb”. Według niego człowiek powinien być dostępny dla innych tak jak chleb, z którego każdy może skorzystać, gdy jest głodny. Ta idea stała się fundamentem działalności albertynów. W prowadzonych przez nich przytuliskach każdy potrzebujący otrzymywał schronienie, jedzenie i pomoc, niezależnie od pochodzenia czy wyznania.

Brat Albert zmarł w Krakowie 25 grudnia 1916 roku. Już za życia był uważany za człowieka świętego. Papież Jan Paweł II beatyfikował go w 1983 roku, a kanonizował sześć lat później. Dziś jest patronem ubogich, bezdomnych oraz wszystkich, którzy poświęcają się działalności charytatywnej. Jego pustelnia na Kalatówkach pozostaje jednym z najważniejszych miejsc pamięci o człowieku, który przeszedł drogę od powstańca i cenionego malarza do jednego z największych polskich świętych.