Collegium Maius, Kraków

Collegium Maius w Krakowie to najstarszy budynek uniwersytecki w Polsce, związany z Uniwersytetem Jagiellońskim od 1400 roku. Dziś mieści Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego i jest jednym z najcenniejszych zabytków miasta.

Krótka historia

1364 – król Kazimierz Wielki zakłada Akademię Krakowską (Studium Generale), czyli pierwszy polski uniwersytet.

1400 – król Władysław Jagiełło odnowił uczelnię i przekazał kamienicę przy ul. Jagiellońskiej, zakupioną od Piotra Gerhardsdorfa. To właśnie ona stała się zalążkiem Collegium Maius.

XV wiek – kolegium rozrasta się poprzez zakup sąsiednich domów. Po pożarach w latach 1462 i 1492 budynki połączono w jedną całość, tworząc charakterystyczny arkadowy dziedziniec z krużgankami w stylu późnogotyckim.

W Collegium Maius mieszkali i pracowali profesorowie, odbywały się wykłady, a także działała biblioteka i skarbiec.

1939–1945 – w czasie okupacji niemieckiej budynek został przejęty przez władze okupacyjne. Po wojnie przywrócono mu funkcję muzealną.

W Collegium Maius studiował w latach 1491–1495 Mikołaj Kopernik.

Na dziedzińcu znajduje się słynny zegar z ruchomymi figurkami – o pełnych godzinach pojawiają się postacie związane z historią Uniwersytetu Jagiellońskiego, m.in. . król Władysław Jagiełło czy Jan z Głogowa.

W muzeum można zobaczyć pamiątki po wielkich uczonych, m.in. przyrządy astronomiczne, globusy, rękopisy i pierwsze wydania dzieł naukowych. Znajdują się tu też pamiątki po reżyserze Andrzeju Wajdzie, który w 2000 roku otrzymał Oscara za całokształt twórczości Statuetkę Oscara podarował Muzeum Jagiellońskiemu.

Budynek zachował krużganki ze sklepieniem kryształowym, które są unikatowym przykładem późnogotyckiej architektury w Polsce.

Collegium Maius jest częścią tzw. kwartału akademickiego w sercu Starego Miasta, tuż obok Collegium Novum i innych zabytkowych budynków Uniwersytetu.

Szopki krakowskie 2025 - Pałac Krzysztofory

Kolejny już rok odwiedziłam wystawę szopek krakowskich, czyli unikatowych tradycyjnych makiet scen Bożego Narodzenia, łączonych z elementami krakowskiej architektury. Co roku w Krakowie odbywa się konkurs szopek przygotowywanych przez mieszkańców miasta, a organizowany przez Muzeum Miasta Krakowa. Zwycięskie szopki można oglądać w okresie świątecznym w Pałacu Krzysztofory na krakowskim Rynku.

Jakie wymogi musi spełniać szopka?

Szopka zgłaszana do konkursu musi nawiązywać do tradycji szopki krakowskiej. W wersji tradycyjnej oznacza to przedstawienie sceny Narodzenia Jezusa w bogatej, wielopoziomowej architekturze inspirowanej zabytkami Krakowa, z charakterystyczną kolorystyką, wieżami, kopułami i figurkami. 

Dopuszczalne są także szopki w formule OFF, które mogą mieć formę bardziej swobodną i współczesną, również płaską, ale nadal powinny odwoływać się do idei szopki krakowskiej, sceny Bożego Narodzenia oraz krakowskiego dziedzictwa kulturowego. Praca musi być wykonana samodzielnie.

Kto może wziąć udział w konkursie?

Konkurs ma charakter otwarty i międzynarodowy. Mogą w nim uczestniczyć zarówno osoby indywidualne, jak i grupy, w tym dzieci, młodzież, dorośli, rodziny oraz szkoły i inne placówki.

Szopki oceniane są w różnych kategoriach, zależnych od wieku twórców, charakteru pracy oraz – w przypadku szopek tradycyjnych dorosłych – od ich wielkości. Osobno oceniane są szopki dziecięce, młodzieżowe, szkolne, rodzinne oraz wykonane przez dorosłych, a także prace w kategorii OFF, które nie są dzielone według wieku ani rozmiaru.

Co ocenia jury konkursu?

Jury zwraca uwagę przede wszystkim na zgodność z tradycją i ideą szopki krakowskiej, jakość i pomysłowość architektury, kolorystykę, figurki, spójność narracji oraz ogólne wrażenie estetyczne. Istotne są również elementy ruchome, światło i umiejętne połączenie klasycznych rozwiązań z nowatorstwem. W przypadku szopek OFF kluczowe znaczenie ma wartość artystyczna, oryginalność koncepcji oraz innowacyjność zastosowanych technik.

Konkurs w 2025 roku

W 2025 roku w konkursie wzięło udział 256 szopek. Wśród nich było 71 szopek dorosłych, 22 młodzieżowe, 31 rodzinnych, 50 dziecięcych indywidualnych, 26 szkolnych i 38 w kategorii OFF. Jeden z uczestników otrzymał specjalne wyróżnienie, gdyż bierze regularnie udział w konkursie

szopek od... 1950 roku.