Wzgórze Giedymina w Wilnie, Litwa

Wzgórze Giedymina (lit. Gedimino kalnas) to najbardziej rozpoznawalne miejsce Wilna i symbol litewskiej państwowości. Wznosi się około 48 metrów ponad dolinę Wilii, a na jego szczycie znajduje się Baszta Giedymina – jedyny zachowany fragment dawnego Zamku Górnego. To właśnie z tego wzgórza rozciąga się jedna z najpiękniejszych panoram Starego Miasta, wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Wzgórze Giedymina - historia

Historia wzgórza sięga XIII i XIV wieku, kiedy wielki książę litewski Giedymin uczynił Wilno swoją stolicą. Początkowo znajdowała się tu drewniana warownia, którą później zastąpił murowany zamek. Przez kolejne stulecia twierdza była rozbudowywana, jednak wojny z Moskwą w XVII wieku oraz późniejsze zaniedbania doprowadziły do jej stopniowego zniszczenia. Do naszych czasów przetrwała jedynie charakterystyczna baszta, która stała się jednym z najważniejszych symboli Wilna i całej Litwy.

Symbol Litwy

Szczególne znaczenie wzgórze zyskało także w historii współczesnej. W 1919 roku po raz pierwszy zawieszono na baszcie litewską flagę narodową, a dziś miejsce to jest symbolem niepodległości państwa litewskiego.

Legenda o Giedyminie

Najbardziej znaną opowieścią związaną ze wzgórzem jest legenda o Żelaznym Wilku, uznawana za mit założycielski Wilna.

Według podania wielki książę Giedymin wybrał się na polowanie do rozległych puszcz nad Wilią. Po udanych łowach, podczas których upolował potężnego tura, zatrzymał się na noc w dolinie Świętoroga, u stóp wzgórza. Zmęczony zasnął i miał niezwykły sen. Na szczycie góry ujrzał ogromnego wilka wykonanego z żelaza. Zwierzę stało niewzruszenie i wyło z taką siłą, jakby głosy stu wilków rozchodziły się po całej okolicy. Dźwięk był donośny i budził podziw, ale też niepokój.

Rankiem Giedymin poprosił pogańskiego kapłana i wieszcza Lizdejkę o wyjaśnienie snu. Ten odczytał go jako znak od bogów. Żelazny wilk miał symbolizować niezwyciężony zamek i potężne miasto, które powinno powstać właśnie na tym wzgórzu. Jego żelazna postać oznaczała trwałość i siłę, natomiast wycie stu wilków miało zapowiadać sławę Wilna, która rozniesie się po całym świecie.

Giedymin uznał sen za proroctwo. Rozkazał wznieść na wzgórzu zamek, a u jego podnóża rozpoczęto budowę miasta. Z czasem Wilno stało się stolicą Wielkiego Księstwa Litewskiego oraz jednym z najważniejszych ośrodków politycznych i kulturalnych Europy Wschodniej. Choć historycy wskazują, że rozwój miasta był procesem stopniowym, legenda o Żelaznym Wilku do dziś pozostaje najważniejszym symbolem narodzin Wilna.

Ciekawostką jest fakt, że motyw Żelaznego Wilka jest obecny w wielu miejscach Wilna. U stóp pomnika Giedymina na Placu Katedralnym znajduje się rzeźba wyjącego wilka, a sam wilk stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli litewskiej historii i kultury. Współcześnie jego wizerunek można znaleźć na pamiątkach, medalach, a nawet w nazwach organizacji i jednostek wojskowych. 

Domki trulli z Alberobello, Włochy 

Trulli (liczba pojedyncza: trullo) to najbardziej charakterystyczne domy włoskiej Apulii. Największe ich skupisko znajduje się w miejscowości Alberobello, której historyczna zabudowa została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Są to niezwykłe kamienne domy o bielonych ścianach i stożkowych dachach przypominających bajkowe chatki.

Historia bajkowych domów

Historia trulli sięga co najmniej XIV–XV wieku, choć sama technika budowy z kamienia bez użycia zaprawy jest znacznie starsza i była stosowana w basenie Morza Śródziemnego od tysiącleci. Pierwotnie trulli służyły jako schronienia dla rolników, magazyny na narzędzia, stajnie lub sezonowe domostwa. Z czasem zaczęto budować w nich stałe mieszkania.

Istnieje również popularna legenda związana z podatkami. Według niej lokalni właściciele nakazywali wznoszenie domów bez zaprawy murarskiej, ponieważ można je było szybko rozebrać przed przybyciem poborców podatkowych z Neapolu. Dzięki temu osada mogła wyglądać na tymczasową i uniknąć części opłat. Historycy nie są zgodni, jak duże znaczenie miała ta praktyka, ale opowieść ta jest do dziś powtarzana przez mieszkańców i przewodników.

Ich konstrukcja wynikała przede wszystkim z warunków naturalnych. Apulia jest regionem wapiennym, pełnym kamieni wydobywanych podczas przygotowywania pól pod uprawę. Zamiast usuwać materiał, mieszkańcy wykorzystywali go do budowy domów. Ściany powstawały z dwóch warstw kamienia wypełnionych gruzem, bez użycia cementu. Dzięki temu były niezwykle grube i dobrze izolowały wnętrze przed letnim upałem oraz zimowym chłodem.

Jak zbudowane są trulli i co znajduje się w środku?

Najbardziej charakterystycznym elementem jest dach. Składa się on z nakładających się na siebie kamiennych płyt tworzących stożek. Na szczycie umieszczano ozdobny zwornik, często będący swoistym „podpisem” budowniczego. Na wielu dachach malowano także symbole religijne lub magiczne, które miały chronić domowników przed nieszczęściem.

Wnętrze tradycyjnego trullo jest zwykle niewielkie. Najstarsze budynki składały się z jednego pomieszczenia przykrytego stożkowym dachem. W grubości murów znajdowały się wnęki służące jako szafki i schowki. W centrum życia rodzinnego był kominek, który ogrzewał dom i służył do przygotowywania posiłków. Często pod podłogą znajdowała się cysterna na wodę deszczową, ponieważ w regionie brakowało naturalnych źródeł.

W większych trulli kilka stożków łączono ze sobą. Jeden „stożek” mógł mieścić sypialnię, drugi kuchnię, a trzeci pomieszczenie gospodarcze. Z zewnątrz wyglądały jak grupa połączonych ze sobą kamiennych kopuł. W gospodarstwach znajdowały się także piec do wypieku chleba, stajnia i magazyny na oliwę lub wino.

Ciekawostką jest fakt, że mimo bardzo prostej konstrukcji wiele trulli jest zamieszkanych do dziś. Współcześnie część z nich przekształcono w pensjonaty, restauracje i domy wakacyjne. Ich grube kamienne ściany nadal zapewniają naturalną klimatyzację, dzięki czemu nawet podczas apulijskich upałów wnętrza pozostają przyjemnie chłodne.

Dziś trulli są symbolem Apulii i należą do najbardziej rozpoznawalnych przykładów architektury ludowej w Europie. Ponad 1500 takich budynków zachowało się w Alberobello

Saint-Malo miasto korsarzy

Saint-Malo to jedno z najbardziej malowniczych miast Bretanii i zarazem miejsce owiane legendami o korsarzach, piratach i morskich duchach. Położone nad kanałem La Manche miasto słynie z potężnych murów obronnych, granitowej zabudowy oraz niezwykłych przypływów i odpływów, które należą do największych w Europie.

Saint-Malo - miasto zbudowane od nowa

Miasto niemal całkowicie zniszczono podczas II wojny światowej, ale zostało pieczołowicie odbudowane z granitu, dzięki czemu dziś wygląda jak średniowieczna twierdza. 

Spacer po Saint-Malo najlepiej zacząć od murów miejskich otaczających stare miasto, czyli Intra-Muros. Z bastionów rozciąga się widok na ocean, plaże i małe wyspy, które podczas odpływu można osiągnąć pieszo. Jedną z największych atrakcji jest fort National, zbudowany za czasów Ludwika XIV. Gdy morze się cofa, turyści mogą dojść tam suchą stopą, ale przypływ szybko odcina drogę powrotną.

Saint-Malo przez stulecia było prawdziwym „miastem korsarzy”

Miasto przez wieki było słynną bazą korsarzy. Korsarze różnili się od piratów tym, że działali za zgodą króla Francji i atakowali wrogie statki. Otrzymywali od króla specjalne listy kaperskie. Dzięki zdobytym łupom finansowali budowę kamienic, kościołów i całych fortun rodzinnych. Dlatego Saint-Malo wyglądało bardziej jak bogata republika kupiecka niż zwykły port rybacki.

Mieszkańcy Saint-Malo byli z tego tak dumni, że podobno mawiali: „Nie jesteśmy ani Francuzami, ani Bretończykami – jesteśmy z Saint-Malo”. Najsłynniejszym korsarzem był Robert Surcouf, który napadał na brytyjskie okręty i stał się bohaterem licznych opowieści.

Wokół korsarzy narosło też wiele legend. Mówiono, że niektórzy ukrywali skarby w morskich grotach Bretanii, a podczas sztormów duchy dawnych kapitanów wracają na mury miasta. Bretończycy długo wierzyli, że morze wokół Saint-Malo „należy do zmarłych korsarzy”, którzy pilnują swoich dawnych szlaków.

Znani Korsarze

Jednym z najbardziej znanych korsarzy był René Duguay-Trouin. Żył na przełomie XVII i XVIII wieku i zasłynął z brawurowych ataków na flotę angielską oraz holenderską. Jego największym sukcesem było zdobycie Rio de Janeiro w 1711 roku. Francuzi wywieźli wtedy ogromne łupy i okup, a Duguay-Trouin stał się bohaterem narodowym. W Saint-Malo do dziś stoi jego pomnik.

Bardzo ciekawą postacią był również Jacques Cartier. Choć bardziej znany jest jako odkrywca Kanady niż korsarz, pochodził właśnie z Saint-Malo i reprezentował ten sam morski świat bretońskich żeglarzy. To on w XVI wieku dotarł do terenów dzisiejszego Quebecu i ogłosił je własnością Francji.

W mieście pamięta się też o Nicolas Surcouf, bracie Roberta Surcoufa. Był mniej znany od słynnego krewniaka, ale również dowodził statkami korsarskimi i uczestniczył w walkach morskich przeciw Brytyjczykom.

Inną legendarną postacią był François-Auguste Magon de la Lande, przedstawiciel bogatej rodziny armatorów z Saint-Malo. Ród Magonów należał do najpotężniejszych rodzin kupieckich Bretanii. Finansowali wyprawy korsarskie i handel kolonialny, a ich pałace do dziś można oglądać w mieście.

Legendy Saint-Malo

Z Saint-Malo wiąże się też kilka mrocznych legend. Jedna z nich mówi o duchach korsarzy, które podczas sztormów pojawiają się na murach miasta. Według miejscowych marynarze słyszeli nocami dźwięki kroków i nawoływania, dobiegające od strony oceanu. Inną znaną historią jest legenda o ukrytych skarbach piratów. Mówiono, że część korsarzy zakopywała złoto na pobliskich wyspach, a miejsca ukrycia znali tylko kapitanowie statków.

Bretania słynie również z opowieści o syrenach i tajemniczych stworzeniach morskich. W okolicach Saint-Malo krążyła historia o kobiecie-foce, która miała wychodzić nocą na brzeg podczas odpływu. Rybacy wierzyli, że spotkanie jej zwiastuje sztorm albo nieszczęście na morzu.

Ciekawostką jest także wyspa Grand Bé, dostępna tylko podczas odpływu. Znajduje się tam grób François-René de Chateaubriand, jednego z najwybitniejszych francuskich pisarzy romantycznych, który urodził się właśnie w Saint-Malo. Chateaubriand chciał zostać pochowany twarzą zwróconą ku morzu.