Domki trulli z Alberobello, Włochy 

Trulli (liczba pojedyncza: trullo) to najbardziej charakterystyczne domy włoskiej Apulii. Największe ich skupisko znajduje się w miejscowości Alberobello, której historyczna zabudowa została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Są to niezwykłe kamienne domy o bielonych ścianach i stożkowych dachach przypominających bajkowe chatki.

Historia bajkowych domów

Historia trulli sięga co najmniej XIV–XV wieku, choć sama technika budowy z kamienia bez użycia zaprawy jest znacznie starsza i była stosowana w basenie Morza Śródziemnego od tysiącleci. Pierwotnie trulli służyły jako schronienia dla rolników, magazyny na narzędzia, stajnie lub sezonowe domostwa. Z czasem zaczęto budować w nich stałe mieszkania.

Istnieje również popularna legenda związana z podatkami. Według niej lokalni właściciele nakazywali wznoszenie domów bez zaprawy murarskiej, ponieważ można je było szybko rozebrać przed przybyciem poborców podatkowych z Neapolu. Dzięki temu osada mogła wyglądać na tymczasową i uniknąć części opłat. Historycy nie są zgodni, jak duże znaczenie miała ta praktyka, ale opowieść ta jest do dziś powtarzana przez mieszkańców i przewodników.

Ich konstrukcja wynikała przede wszystkim z warunków naturalnych. Apulia jest regionem wapiennym, pełnym kamieni wydobywanych podczas przygotowywania pól pod uprawę. Zamiast usuwać materiał, mieszkańcy wykorzystywali go do budowy domów. Ściany powstawały z dwóch warstw kamienia wypełnionych gruzem, bez użycia cementu. Dzięki temu były niezwykle grube i dobrze izolowały wnętrze przed letnim upałem oraz zimowym chłodem.

Jak zbudowane są trulli i co znajduje się w środku?

Najbardziej charakterystycznym elementem jest dach. Składa się on z nakładających się na siebie kamiennych płyt tworzących stożek. Na szczycie umieszczano ozdobny zwornik, często będący swoistym „podpisem” budowniczego. Na wielu dachach malowano także symbole religijne lub magiczne, które miały chronić domowników przed nieszczęściem.

Wnętrze tradycyjnego trullo jest zwykle niewielkie. Najstarsze budynki składały się z jednego pomieszczenia przykrytego stożkowym dachem. W grubości murów znajdowały się wnęki służące jako szafki i schowki. W centrum życia rodzinnego był kominek, który ogrzewał dom i służył do przygotowywania posiłków. Często pod podłogą znajdowała się cysterna na wodę deszczową, ponieważ w regionie brakowało naturalnych źródeł.

W większych trulli kilka stożków łączono ze sobą. Jeden „stożek” mógł mieścić sypialnię, drugi kuchnię, a trzeci pomieszczenie gospodarcze. Z zewnątrz wyglądały jak grupa połączonych ze sobą kamiennych kopuł. W gospodarstwach znajdowały się także piec do wypieku chleba, stajnia i magazyny na oliwę lub wino.

Ciekawostką jest fakt, że mimo bardzo prostej konstrukcji wiele trulli jest zamieszkanych do dziś. Współcześnie część z nich przekształcono w pensjonaty, restauracje i domy wakacyjne. Ich grube kamienne ściany nadal zapewniają naturalną klimatyzację, dzięki czemu nawet podczas apulijskich upałów wnętrza pozostają przyjemnie chłodne.

Dziś trulli są symbolem Apulii i należą do najbardziej rozpoznawalnych przykładów architektury ludowej w Europie. Ponad 1500 takich budynków zachowało się w Alberobello