Matera - dawniej "hańba Włoch", dzisiaj "miasto tysiąca świateł"

Matera to miasto położone w regionie Bazylikata na południu Włoch. Należy do najstarszych nieprzerwanie zamieszkanych miast świata. Jej historia liczy co najmniej 8–9 tysięcy lat, a niektórzy badacze uważają, że ludzie osiedlali się tu już w epoce kamienia.

Najbardziej charakterystycznym elementem miasta są tzw. „Sassi” – dzielnice wykute w skale wapiennej. Domy, magazyny, kościoły, a nawet całe ulice powstawały poprzez wydrążenie wnętrz w skale. Dziś są symbolem miasta, ale jeszcze w połowie XX wieku uznawano je za przykład skrajnej biedy.

W latach 50. XX wieku rząd włoski zdecydował o przesiedleniu około 15 tysięcy mieszkańców z jaskiń do nowoczesnych osiedli. Warunki życia były bardzo trudne – wiele rodzin mieszkało razem ze zwierzętami, a bieżąca woda była rzadkością. Materę nazywano wówczas „hańbą Włoch”.

Paradoksalnie to właśnie dawne ubóstwo uratowało historyczną zabudowę. Gdy mieszkańcy opuścili Sassi, nie doszło do ich modernizacji ani wyburzeń. W latach 80. rozpoczęto szeroko zakrojone prace konserwatorskie, a w 1993 roku historyczne centrum wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W 2019 roku Matera została Europejską Stolicą Kultury. Sassi di Matera

Matera bywa nazywana „drugim Betlejem” lub „Jerozolimą Zachodu”. Surowy, skalny krajobraz sprawia, że filmowcy chętnie wykorzystują ją jako plan zdjęciowy dla produkcji osadzonych w czasach biblijnych.

Miasto zagrało Jerozolimę w wielu słynnych filmach. Kręcono tu między innymi Pasję, Ewangelię według św. Mateusza oraz fragmenty filmu Nie czas umierać.

Na terenie Matery znajduje się ponad 150 skalnych kościołów. Wiele z nich ozdobiono średniowiecznymi freskami wykonanymi przez mnichów bizantyjskich, którzy schronili się tutaj przed prześladowaniami na Wschodzie. Szczególnie interesujące są świątynie ukryte w wąwozach i jaskiniach otaczających miasto.

Jedną z najbardziej niezwykłych budowli jest Palombaro Lungo – ogromna podziemna cysterna znajdująca się pod głównym placem miasta. Ten skomplikowany system gromadzenia deszczówki przez stulecia zapewniał mieszkańcom wodę w suchym regionie Bazylikaty.

Legendy skalnego miasta

Matera ma również swoje legendy. Jedna z nich opowiada o tajemniczych podziemnych tunelach biegnących pod całym miastem i łączących najważniejsze kościoły oraz pałace. Część takich przejść rzeczywiście istnieje, choć wiele pozostaje niezbadanych.

Wieczorem Matera zmienia się nie do poznania. Oświetlone domy wykute w skałach sprawiają wrażenie ogromnej kamiennej szopki bożonarodzeniowej. Z tego powodu Włosi często określają ją mianem „miasta tysiąca świateł”.

Ciekawostką jest także lokalna tradycja związana z chlebem. Słynny „Pane di Matera” ma charakterystyczny kształt przypominający górski szczyt i od wieków wypiekany jest według tradycyjnych receptur. Chleb ten stał się jednym z kulinarnych symboli całej Bazylikaty.