Katedra w Pradze

Katedra św. Wita, Wacława i Wojciecha w Pradze to nie tylko najważniejsza świątynia Czech, lecz także jeden z najbardziej wymownych symboli czeskiej państwowości. Jej strzeliste wieże górują nad Hradczanami i od stuleci wyznaczają duchowe oraz historyczne centrum kraju.

Katedra w Pradze - 1000 lat historii

Historia katedry sięga X wieku, kiedy na miejscu dzisiejszej monumentalnej budowli stała romańska rotunda wzniesiona przez księcia Wacława. To właśnie on sprowadził do Pragi relikwie św. Wita, co nadało świątyni szczególne znaczenie religijne. W XI wieku rotundę zastąpiła romańska bazylika, jednak prawdziwy przełom nastąpił w XIV stuleciu, gdy król Czech i przyszły cesarz Karol IV postanowił wznieść katedrę godną stolicy Świętego Cesarstwa Rzymskiego. W 1344 roku Praga została podniesiona do rangi arcybiskupstwa, a niemal natychmiast rozpoczęto budowę gotyckiej katedry.

Pierwszym architektem był Mateusz z Arras, który zaprojektował świątynię zgodnie z francuskimi wzorcami gotyku. Po jego śmierci pracę przejął Petr Parléř, genialny budowniczy, który nadał katedrze jej niepowtarzalny charakter. To jemu zawdzięczamy niezwykłe sklepienia sieciowe, triforium z popiersiami fundatorów i artystów oraz śmiałe rozwiązania konstrukcyjne, wyprzedzające swoją epokę. Budowa została jednak przerwana przez wojny husyckie i kryzys państwa, a przez kolejne stulecia katedra pozostawała niedokończona.

Katedra w Pradze - neogotyk

Dopiero w XIX wieku, w okresie czeskiego odrodzenia narodowego, powrócono do idei jej ukończenia. Prace trwały dziesiątki lat i zakończyły się w 1929 roku, niemal sześćset lat po położeniu kamienia węgielnego. Neogotycka fasada zachodnia, z dwiema wieżami i wielką rozetą, jest właśnie owocem tej późnej fazy budowy, co sprawia, że katedra stanowi niezwykłe połączenie średniowiecznego gotyku i XIX-wiecznego historyzmu.

Wnętrze katedry skrywa prawdziwe skarby. Najświętszym miejscem jest kaplica św. Wacława, bogato zdobiona półszlachetnymi kamieniami i średniowiecznymi malowidłami. W jej murach przechowywano czeskie klejnoty koronacyjne, w tym koronę św. Wacława, symbol ciągłości czeskiej monarchii. Katedra jest także nekropolią królów, cesarzy i arcybiskupów; spoczywają tu m.in. Karol IV, Wacław IV oraz Rudolf II.

Z katedrą wiąże się wiele ciekawostek. Jedna z legend mówi, że siedem kluczy do komnaty z klejnotami koronacyjnymi znajduje się w rękach najważniejszych osób w państwie, a ich jednoczesne użycie ma chronić skarb przed nadużyciem. 

Katedra skrywa witraż Alfonsa Muchy, jednego z najwybitniejszych artystów secesji, który zaprojektował monumentalne okno przedstawiające historię Czech – to rzadki przykład połączenia narodowej symboliki z sakralną przestrzenią gotyckiej katedry. Warto też zwrócić uwagę na fakt, że przez długie lata trwał spór o własność katedry między państwem a Kościołem, co czyni ją nie tylko zabytkiem, ale i uczestnikiem współczesnych debat prawnych i politycznych.

 Haga Sofia, Saloniki, Grecja

Haga Sofia ponad tysiąc lat historii

Kościół Haga Sofia w Salonikach (Αγία Σοφία) wzniesiony w VIII wieku, stanowi jedno z kluczowych świadectw trwania i ewolucji tradycji bizantyńskiej na Bałkanach. Powstał na miejscu starszej bazyliki z V–VI wieku, która uległa zniszczeniu, prawdopodobnie w wyniku trzęsienia ziemi. Nowa świątynia, ukończona w okresie ikonoklazmu, była jednym z pierwszych dużych kościołów bizantyńskich projektowanych w formie kopułowej, co wskazuje na świadome nawiązanie do architektonicznej idei Hagia Sophii w Konstantynopolu. Haga Sofia przez długi czas pełniła funkcję głównej katedry metropolitalnej Salonik, co podkreśla jej znaczenie religijne i polityczne w imperium.

W okresie krucjat, po zdobyciu miasta w 1204 roku przez siły IV krucjaty i ustanowieniu Cesarstwa Łacińskiego, kościół przekształcono w katolicką katedrę. Zmiana ta nie wypaczyła jednak struktury budowli, a po restytucji panowania bizantyńskiego Haga Sofia wróciła do rytu prawosławnego. W 1430 roku, po zajęciu Salonik przez Imperium Osmańskie, świątynię zamieniono w meczet, dodając minaret i stosując wewnętrzne przekształcenia związane z tradycją islamską. Mozaiki i dekoracje nie zostały jednak zniszczone, lecz pokryte tynkiem, co paradoksalnie przyczyniło się do ich doskonałego zachowania. Dopiero po 1912 roku, kiedy Grecja odzyskała Saloniki, rozpoczęto stopniową restaurację wnętrza. Duże znaczenie miały działania konserwatorskie po pożarze miasta w 1917 roku, podczas którego świątynia poniosła znaczne straty.

Architektura

Architektura Haga Sofii reprezentuje tzw. typ kościoła kopułowego z nawami bocznymi, charakterystyczny dla średniobizantyńskiej tradycji Macedonii. Budowla ma plan krzyżowy wpisany w prostokąt, z masywną, niską kopułą wspartą na czterech potężnych filarach. Ta kopuła, choć skromniejsza niż w Hagia Sophii w Konstantynopolu, została starannie zaprojektowana tak, aby harmonizowała z proporcjami nawy i tworzyła zrównoważoną, monumentalną przestrzeń. Zewnętrzne elewacje zbudowane są z cegły i kamienia, typowych dla bizantyńskiej sztuki budowlanej Salonik.

Najcenniejszą częścią wnętrza jest mozaika kopuły z IX wieku, przedstawiająca Wniebowstąpienie Chrystusa. Kompozycja ta jest klasycznym przykładem sztuki po okresie ikonoklazmu: monumentalna, teologicznie precyzyjna, a przy tym pełna dynamiki. W absydzie zachowała się również mozaika Bogurodzicy typu Oranta, a w narteksie – fragmenty dekoracji freskowej z późniejszych okresów.

Haga Sofia mozaiki,

• Wnętrze kopuły zdobi jedna z najpiękniejszych mozaik bizantyńskich IX wieku, przedstawiająca Chrystusa unoszącego się ku niebu, otoczonego aniołami i apostołami.
  
• W czasie osmańskim mozaiki nie zostały całkowicie zniszczone – jedynie pokryto je tynkiem; dzięki temu przetrwały i dziś są w świetnym stanie.
  
• Świątynia, choć nosi tę samą nazwę co słynna Hagia Sophia, nie jest jej kopią – raczej interpretacją. Architekci starali się połączyć monumentalność konstantynopolitańskiego pierwowzoru z regionalnymi tradycjami Macedonii bizantyńskiej.
• W 1988 roku Haga Sofia została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO jako część zespołu paleochrześcijańskich i bizantyńskich zabytków Salonik

Podziemne sanktuarium św. Michała Archanioła w Monte Sant'Angelo, Włochy

Sanktuarium św. Michała Archanioła w Monte Sant'Angelo 

Sanktuarium św. Michała Archanioła w Monte Sant’Angelo w Apulii to jedno z najstarszych i najważniejszych miejsc kultu Michała Archanioła w Europie, a zarazem jedno z najbardziej niezwykłych sanktuariów chrześcijańskich, bo położone… pod ziemią. Jego historia sięga wczesnego średniowiecza i splata się z legendami, wędrówkami pielgrzymów oraz losami Longobardów.

Historia sanktuarium

Według tradycji wszystko zaczęło się w 490 roku, kiedy archanioł Michał miał objawić się biskupowi z Sipontu w grocie na zboczu góry Gargano. Objawienie to wpisuje się w serię cudownych wydarzeń – w tym w epizod, gdy strzała wypuszczona przez lokalnego możnego, próbującego pozbyć się „niewygodnego” byka, miała zawrócić i zranić strzelającego. Gdy biskup modlił się o wyjaśnienie, Michał miał ogłosić, że grota jest Jemu poświęcona i że nie wymaga poświęcenia przez człowieka, bo już została uświęcona przez samego Archanioła.

W VI–VII wieku miejsce to stało się duchowym centrum Longobardów, którzy otaczali św. Michała wyjątkowym kultem. Rozbudowali oni sanktuarium i włączyli je w polityczną i religijną tożsamość swojego królestwa. Już w tym okresie Monte Sant’Angelo było jednym z najważniejszych punktów pielgrzymkowych Europy.

W średniowieczu sanktuarium odwiedzali pielgrzymi zmierzający do Ziemi Świętej oraz na szlaku do grobu św. Mikołaja w Bari. W XII–XIII wieku rozwinęło się pod patronatem Normanów i Andegawenów, którzy pozostawili po sobie m.in. monumentalną bramę pielgrzymów. Od XV wieku opiekę nad miejscem sprawują różne zakony, a sanktuarium przetrwało w niemal niezmienionej formie aż do dziś.

W 2011 roku zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO jako część „Longobardów we Włoszech. Miejsc władzy”.

Architektura i wnętrze

Najbardziej niezwykłym elementem sanktuarium jest sama grota – naturalna jaskinia, do której prowadzi długi, monumentalny korytarz i schody z różnych epok. Główna, skalna kaplica zachowała swój surowy, mistyczny charakter, a jednocześnie wzbogacono ją o elementy architektoniczne: ołtarze, łuki, marmurowe balustrady i rzeźbione portale.

Nad wejściem do sanktuarium stoi wolnostojąca XII-wieczna dzwonnica przypominająca nieco wieżę obronną – przykład architektury normańskiej w południowych Włoszech. Imponujące jest również wejście zwane Porta del Toro, prowadzące pielgrzymów ku zejściu do groty.

Sanktuarium św. Michała Archanioła jedno z najważniejszych miejsc kultu Michała Archanioła

• To jedyna świątynia na świecie, o której mówi się, że została „konsekrowana przez Archanioła”. Według tradycji ludzie nie mieli dokonywać jej poświęcenia.
• W Monte Sant’Angelo modlili się cesarze, papieże i święci – m.in. św. Franciszek z Asyżu, który jednak miał po wejściu do grot cofnąć się z pokorą, uważając się za niegodnego.
• 
  Sanktuarium jest jednym z trzech „najważniejszych miejsc Michała Archanioła” tworzących symboliczną linię świętego. Pozostałe to Mont-Saint-Michel we Francji i St. Michael’s Mount w Kornwalii.
• 
  
• 
  
  
  
• Grota była celem pielgrzymek rycerzy wracających z wypraw krzyżowych. Wielu z nich pozostawiało tu inskrypcje i symbole wyryte w skale.
• 
  Na terenie kompleksu znajduje się muzeum z cennymi pamiątkami longobardzkimi oraz romańskimi rzeźbami.

Katedra Notre Dame w Strasburgu

 Katedra w Strasburgu, Francja

Katedra Najświętszej Marii Panny w Strasburgu to jedno z najważniejszych dzieł gotyku w Europie i zarazem symbol miasta. Już w czasach rzymskich istniało tu sanktuarium, a pierwsza katedra chrześcijańska stanęła w tym miejscu w IV wieku. Kolejne świątynie niszczyły pożary i wojny, aż w 1015 roku biskup Werner von Habsburg rozpoczął budowę monumentalnej katedry romańskiej. Z tej fazy zachowały się dziś m.in. krypta i dolne partie murów.

Przełom nastąpił w XIII wieku, gdy budowlę zaczęto stopniowo przekształcać w duchu gotyku. Prace trwały przez kilka pokoleń i odzwierciedlały zmieniające się style oraz ambicje miasta, które bogaciło się dzięki handlowi na Renie. 

Katedra Najświętszej Marii Panny w Strasburgu  - najwyższa budowla świata

Najbardziej charakterystycznym elementem katedry stała się zachodnia fasada z misterną kamienną dekoracją, prawdziwa „kamienna Biblia”, opowiadająca historie ze Starego i Nowego Testamentu. Kulminacją średniowiecznych wysiłków była ukończona w 1439 roku północna wieża o wysokości 142 metrów. Przez ponad dwa stulecia była ona najwyższą budowlą świata i do dziś pozostaje jedną z najwyższych katedr w Europie.

Katedra w Strasburgu a Rewolucja Francuska

Dzieje świątyni odzwierciedlają burzliwą historię Alzacji. W XVI wieku katedra przeszła w ręce protestantów i przez ponad sto lat służyła jako kościół luterański. Dopiero w XVII wieku, po włączeniu Strasburga do Francji, ponownie stała się katedrą katolicką. 

Rewolucja francuska przyniosła jej kolejne zagrożenia – rzeźby królów Starego Testamentu z fasady uznano za symbole monarchii i częściowo zniszczono, choć paradoksalnie wiele z nich przetrwało dzięki temu, że mieszkańcy ukryli je w piwnicach. 

W XIX wieku katedra doczekała się gruntownej restauracji, prowadzonej m.in. przez słynnego architekta Eugène’a Viollet-le-Duca, który nadał jej dzisiejszy, romantycznie pojmowany wygląd gotycki.

Katedra Najświętszej Marii Panny w Strasburgu  - wnętrze

Wnętrze katedry kryje elementy, które od stuleci fascynują odwiedzających. Jednym z nich jest zegar astronomiczny, arcydzieło renesansowej inżynierii, ukończone w 1574 roku, a następnie przebudowane w XIX wieku. Codziennie w południe odbywa się jego symboliczny „spektakl”, w którym mechaniczne postacie apostołów defilują przed Chrystusem, przypominając o przemijaniu czasu i porządku kosmosu. Równie niezwykłe są witraże, z których część pochodzi jeszcze z XII i XIII wieku, dzięki czemu należą do najstarszych zachowanych w Europie.

Ciekawostki związane z katedrą dopełniają jej legendy. Goethe, który studiował w Strasburgu, poświęcił jej entuzjastyczny esej i twierdził, że patrzenie na wieżę nauczyło go rozumieć gotyk. 

Fasada świątyni zbudowana jest z różowego piaskowca z Wogezów, który zmienia kolor w zależności od pory dnia i światła, raz wydając się niemal złoty, innym razem purpurowy. Charakterystyczna asymetria, czyli tylko jedna ukończona wieża, nie jest efektem przypadku, lecz przerwanych z powodów finansowych planów budowy drugiej. Istnieje też stara anegdota mówiąca, że diabeł, zachwycony pięknem katedry, miał pomóc architektowi w jej wznoszeniu, lecz gdy zorientował się, że powstała świątynia, wpadł w furię i do dziś krąży wokół niej, nie mogąc znaleźć wejścia.

Katedra w Strasburgu pozostaje nie tylko zabytkiem, ale żywym świadkiem historii Europy, miejscem, w którym przez kamień, światło i dźwięk dzwonów przemawiają wieki.