Zegar astronomiczny w Katedrze Najświętszej Marii Panny w Strasburgu

Zegar astronomiczny w Katedrze Najświętszej Marii Panny w Strasburgu należy do najwspanialszych dzieł sztuki zegarmistrzowskiej na świecie. Nie jest to zwykły zegar wskazujący godzinę, lecz skomplikowany mechaniczny „komputer” epoki przedcyfrowej, który pokazuje ruch Słońca, Księżyca i planet, oblicza święta ruchome, a nawet przewiduje zaćmienia. Obecny mechanizm pochodzi z XIX wieku, ale jest już trzecim zegarem astronomicznym stojącym w tym miejscu. Pierwszy powstał w latach 1352–1354, drugi w XVI wieku, a obecny zbudował genialny zegarmistrz Jean-Baptiste Schwilgué i uruchomiono go w 1843 roku.

Monumentalna konstrukcja ma około 18 metrów wysokości i zajmuje znaczną część południowego transeptu katedry. Łączy w sobie elementy gotyku, renesansu i XIX-wiecznej inżynierii. Ozdobiona jest rzeźbami, figurami alegorycznymi, tarczami astronomicznymi oraz bogatą dekoracją malarską.

Portret Kopernika

Obecny zegar, ukończony w 1843 roku przez Jeana-Baptiste'a Schwilguégo, został ozdobiony licznymi malowidłami i portretami uczonych, którzy przyczynili się do rozwoju astronomii oraz naszego rozumienia wszechświata. Twórcy chcieli podkreślić, że dzieło stojące w katedrze jest owocem nie tylko wiary i kunsztu rzemieślniczego, ale również wielowiekowego rozwoju nauki.

Szczególne miejsce zajmuje wśród nich portret Mikołaja Kopernika. Polski astronom został przedstawiony jako jeden z najwybitniejszych badaczy nieba, obok innych wielkich uczonych. Jego obecność nie jest przypadkowa. Teoria heliocentryczna, ogłoszona w dziele De revolutionibus orbium coelestium w 1543 roku, całkowicie zmieniła sposób postrzegania kosmosu. Dzięki Kopernikowi Ziemia przestała być uznawana za nieruchome centrum wszechświata, a stała się jedną z planet krążących wokół Słońca. Umieszczenie portretu Kopernika w katolickiej katedrze ma dodatkowy wymiar symboliczny. 

Funkcje zegara

Największą atrakcją jest codzienny spektakl automatów odbywający się o godzinie 12.30. Najpierw przed figurą Śmierci przechodzą symboliczne postacie reprezentujące kolejne etapy ludzkiego życia: dziecko, młodzieniec, dorosły i starzec. Następnie dwunastu apostołów kolejno przechodzi przed Chrystusem, oddając mu pokłon. W tym samym czasie ogromny kogut trzepocze skrzydłami i trzykrotnie pieje.

Jednym z najbardziej niezwykłych elementów zegara jest tzw. wieczny kalendarz. Mechanizm automatycznie uwzględnia lata przestępne i oblicza datę Wielkanocy, co przez wieki było niezwykle trudnym zadaniem matematycznym. Schwilgué opracował jeden z pierwszych mechanicznych systemów pozwalających wykonywać takie obliczenia.

Ciekawostki zegara astronomicznego ze Strasburga

Najstarszy automatyczny kogut znajdujący się na pierwszym zegarze z XIV wieku jest uważany za jeden z najstarszych zachowanych automatów na świecie. Potrafił poruszać skrzydłami, otwierać dziób i wydawać dźwięki przypominające pianie.

Przez ponad 200 lat obecny zegar był uznawany za jeden z najbardziej zaawansowanych mechanizmów Europy. W czasach jego budowy wielu ludzi przyjeżdżało do Strasburga wyłącznie po to, by zobaczyć to techniczne arcydzieło.

Z zegarem wiąże się popularna legenda. Według niej władze miasta miały oślepić jego twórcę, aby nie mógł stworzyć podobnego dzieła gdzie indziej. Historycy nie znaleźli jednak dowodów na prawdziwość tej opowieści.

Mechanizm pokazuje nie tylko czas i datę. Wskazuje również położenie planet, fazy Księżyca, znaki zodiaku, ruch ciał niebieskich oraz zjawiska astronomiczne. Dla mieszkańców XVI i XIX wieku był czymś pomiędzy obserwatorium astronomicznym a encyklopedią wiedzy o kosmosie.

Co ciekawe, część elementów drugiego, renesansowego zegara z 1574 roku zachowała się do dziś i znajduje się w muzeach Strasburga. Dzięki temu można prześledzić rozwój tej niezwykłej konstrukcji przez niemal siedem stuleci.

Johann Wolfgang von Goethe, który studiował w Strasburgu w latach młodości, był zachwycony katedrą i jej technicznymi cudami. Sam zegar stał się jednym z symboli miasta i do dziś należy do najczęściej odwiedzanych zabytków Alzacji.

Dla wielu turystów największym zaskoczeniem jest fakt, że mimo ogromnej złożoności mechanizm wciąż działa. Ponad 180 lat po uruchomieniu nadal codziennie prezentuje swój słynny spektakl, przypominając o czasach, gdy nauka, sztuka i religia tworzyły jedno z najbardziej niezwykłych dzieł europejskiej cywilizacji.

Śladami Joanny D'Arc po Rouen, Francja

Rouen jest jednym z tych miast, w których historia Joanny d’Arc nie kończy się na pomniku czy muzealnej ekspozycji. Jej ostatnie miesiące życia są niemal zapisane w miejskich ulicach. To właśnie tutaj, w mieście zajętym wówczas przez Anglików, Joanna była więziona, przesłuchiwana i sądzona i tutaj 30 maja 1431 roku została spalona na stosie. Dziś można przejść przez Rouen niemal dokładnie jej śladem – od miejsca więzienia aż po plac, na którym zakończyło się jej życie.

Joanna urodziła się około 1412 roku. Według własnych relacji od trzynastego roku życia słyszała głosy świętych, które nakazały jej pomóc Francji w walce z Anglikami podczas wojny stuletniej. W wieku zaledwie siedemnastu lat stanęła na czele wojsk francuskich i przyczyniła się do przełamania oblężenia Orleanu. Jej sukcesy pozwoliły doprowadzić do koronacji Karola VII w Reims, co miało ogromne znaczenie polityczne i symboliczne. W 1430 roku Joanna dostała się do niewoli burgundzkiej, a następnie została sprzedana Anglikom. Przewieziono ją do Rouen, które wówczas znajdowało się pod kontrolą angielską i było jednym z najważniejszych ośrodków ich władzy we Francji.

Od więzienia Joanny – Tour de la Pucelle

Wędrówkę najlepiej rozpocząć przy rue Jeanne-d’Arc, gdzie zachowały się pozostałości wieży dawnego zamku Filipa Augusta. To tutaj znajdowała się więzienna wieża, w której Joanna była przetrzymywana po przewiezieniu do Rouen. Zamek z XIII wieku w czasach Joanny znajdował się w rękach Anglików, a sama więźniarka została umieszczona w jednej z jego wież, znanej później jako Tour de la Pucelle – Wieża Dziewicy. Do dziś można zobaczyć jej relikty przy numerze 102 rue Jeanne-d’Arc.

To miejsce ma szczególnie ponury związek z procesem. Joannę przesłuchiwano przez wiele tygodni. Jej sędzią był biskup Pierre Cauchon, a proces rozpoczął się 9 stycznia 1431 roku. Oskarżano ją między innymi o herezję, bluźnierstwo i noszenie męskiego stroju. W rzeczywistości proces miał również bardzo wyraźny wymiar polityczny – Joanna stała się dla Anglików niezwykle niebezpiecznym symbolem francuskiego oporu.

Co ciekawe, sędziowie rozważali zastosowanie tortur. Joannę zaprowadzono nawet do pomieszczenia, w którym znajdowały się narzędzia tortur. Ostatecznie zrezygnowano z ich użycia. Zachowane świadectwa procesu pokazują jednak, jak ciężkie były warunki jej uwięzienia.

Palais de l’Archevêché – tutaj sądzono Joannę

Następnym punktem jest pałac arcybiskupi, czyli Palais de l’Archevêché przy rue Saint-Romain. Dziś mieści się tutaj Historial Jeanne d’Arc, jedno z najważniejszych miejsc poświęconych bohaterce w Rouen.

Nie jest to jednak zwykłe muzeum. Wykorzystuje średniowieczne wnętrza dawnego pałacu, w tym pozostałości krypt i pomieszczeń związanych z działalnością sądu kościelnego. Ekspozycja została pomyślana jako multimedialne śledztwo dotyczące Joanny – jej życia, procesu, śmierci, a później także narodzin jej legendy.

Warto zwrócić uwagę na pewien paradoks. To właśnie w tym miejscu, ćwierć wieku po śmierci Joanny, rozpoczęła się droga do przywrócenia jej dobrego imienia. W 1456 roku odbył się tutaj proces rewizyjny, który doprowadził do unieważnienia wyroku z 1431 roku. Joanna, uznana za heretyczkę i skazana na śmierć, została więc pośmiertnie oczyszczona z zarzutów.

Kościół Saint-Ouen – chwila, w której Joanna próbowała ocalić życie

Kolejnym ważnym miejscem jest potężny kościół opactwa Saint-Ouen. To właśnie w jego pobliżu, na dawnym cmentarzu, 24 maja 1431 roku odbyła się publiczna ceremonia abjuracji (łac. abjuratio – uroczyste wyrzeczenie się, odprzysiężenie), czy publiczne wyrzeczenie się swoich poglądów.

Joanna, zagrożona spaleniem na stosie, zgodziła się wyrzec części swoich wcześniejszych deklaracji. Według zachowanych akt podpisała dokument, który miał oznaczać wyrzeczenie się herezji. Sytuacja szybko jednak się zmieniła. Po powrocie do więzienia ponownie założyła męski strój. Jej sędziowie potraktowali to jako dowód nawrotu do herezji – tak zwany relaps. To właśnie wtedy zapadła ostateczna decyzja o spaleniu jej na stosie.

W tym miejscu historia Joanny staje się szczególnie przejmująca. Nie była już wtedy młodą dowódczynią z czasów kampanii nad Loarą. Miała około dziewiętnastu lat, była więźniarką i znajdowała się całkowicie w rękach swoich przeciwników.

Place du Vieux-Marché – miejsce stosu

Najbardziej znanym punktem „szlaku Joanny d’Arc” jest oczywiście Place du Vieux-Marché. To tutaj 30 maja 1431 roku wykonano wyrok.

Dzisiejszy plac bardzo różni się od tego, który widziała Joanna. W XV wieku znajdowały się tutaj między innymi kościoły Saint-Sauveur i Saint-Michel oraz wielka hala targowa. Plac był również miejscem wykonywania publicznych egzekucji.

Joannę przyprowadzono tutaj przed tłum mieszkańców Rouen, przedstawicieli władz kościelnych i Anglików. Została spalona żywcem. Według przekazów przed śmiercią poprosiła o krzyż. Jeden z duchownych miał przygotować dla niej niewielki krzyż z dwóch kawałków drewna, który trzymała przed oczami.

Dzisiaj w miejscu związanym ze stosem stoi duży krzyż upamiętniający Joannę. W 1979 roku na placu umieszczono również tablicę pamiątkową.

Ale jest tutaj jeszcze jeden niezwykły element. Współczesny kościół Sainte-Jeanne-d’Arc został wzniesiony właśnie przy Place du Vieux-Marché. Jego nietypowa, przypominająca odwróconą łódź konstrukcja kryje między innymi dawne witraże przeniesione z innych miejscowych kościołów, które ucierpiały podczas II wojny światowej. W ten sposób miejsce śmierci średniowiecznej bohaterki połączono z pamięcią o znacznie późniejszych dziejach miasta.

„Grób Joanny” w Sekwanie

Na koniec warto dojść w kierunku Pont Boieldieu, czyli mostu nad Sekwaną. To właśnie w tym rejonie, według tradycji związanej z wydarzeniami z 1431 roku, rozrzucono prochy Joanny.

Nie jest to oczywiście grób w dosłownym znaczeniu. Kat, któremu nakazano spalić ciało tak, aby nie pozostały po nim relikwie, miał wrzucić pozostałości do Sekwany. Dlatego podczas współczesnych uroczystości ku czci Joanny kwiaty są rzucane z mostu do rzeki, w miejscu określanym symbolicznie jako „tombeau de Jeanne” – grób Joanny.

To właśnie Sekwana zamyka więc tę niezwykłą trasę. Joanna przybyła do Rouen jako więźniarka, została tutaj osądzona i stracona, a jej prochy miały zniknąć w rzece. Paradoks historii polega na tym, że zamiast zostać zapomniana, stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci francuskiego średniowiecza.

Rouen – miasto, które najpierw ją skazało, a później uczyniło symbolem

Spacer śladami Joanny d’Arc pokazuje jeszcze coś ważnego. Rouen nie jest tylko miejscem jej męczeństwa. To również miasto, w którym po latach rozpoczęto proces naprawiania niesprawiedliwego wyroku. W 1456 roku wyrok z 1431 roku został unieważniony, a Joanna została oczyszczona z zarzutów. Kilka stuleci później jej historia zaczęła żyć własnym życiem – jako symbol Francji, Kościoła, patriotyzmu, kobiecej odwagi, a nawet jako postać wykorzystywana przez rozmaite ruchy polityczne. Historial Jeanne d’Arc pokazuje właśnie tę niezwykłą przemianę: od historycznej Joanny do „Joanny d’Arc” – mitu, który stworzyły kolejne pokolenia. 

Ciekawostką jest, że Rouen przez stulecia próbowało zmierzyć się z własną historią. Miasto, które było świadkiem skazania i śmierci bohaterki Francji, stało się jednocześnie jednym z najważniejszych miejsc jej kultu. Dziś trudno znaleźć inną postać historyczną tak silnie obecną w przestrzeni miejskiej Rouen. Jej wizerunek można zobaczyć na pomnikach, tablicach pamiątkowych, w muzeach, kościołach, a nawet w witrynach sklepów i restauracji. Dla wielu odwiedzających właśnie śladami Joanny d’Arc rozpoczyna się odkrywanie historii stolicy Normandii.

Rouen - najbardziej autentyczne średniowieczne miasto, Francja

Rouen jest jednym z najlepiej zachowanych średniowiecznych miast Francji. Spacerując po jego centrum, można odnieść wrażenie, że czas zatrzymał się kilka stuleci temu. Największym skarbem miasta są setki domów szachulcowych, które tworzą wyjątkowy krajobraz architektoniczny Normandii.

Szachulcowe budynki

Jedną z największych ciekawostek jest fakt, że wiele szachulcowych budynków w Rouen pochodzi jeszcze z XV i XVI wieku. Po zakończeniu wojny stuletniej miasto przeżywało okres prosperity dzięki handlowi rzecznemu na Sekwanie. Bogaci kupcy i rzemieślnicy wznosili wtedy efektowne kamienice o drewnianych konstrukcjach, które przetrwały do dziś.

Wychylone domy

Charakterystyczne dla Rouen są tzw. „domy wychylone”. W średniowieczu wyższe kondygnacje często wysuwano nad ulicę, dzięki czemu właściciele zyskiwali dodatkową powierzchnię mieszkalną bez powiększania działki. W niektórych miejscach przeciwległe budynki są tak blisko siebie, że niemal stykają się dachami.

Warto zwrócić uwagę na bogato rzeźbione drewniane belki. Nie pełniły one wyłącznie funkcji konstrukcyjnej. Właściciele domów traktowali fasady jako wizytówkę swojego statusu społecznego. Na belkach można odnaleźć motywy roślinne, religijne, zwierzęce, a nawet humorystyczne scenki z życia codziennego.

Place du Vieux-Marché

Szczególnie interesująca jest okolica Place du Vieux-Marché. To właśnie tutaj spalono Joannę d'Arc w 1431 roku. Dziś plac otaczają malownicze szachulcowe kamienice, które stanowią jeden z najbardziej rozpoznawalnych widoków miasta.

Ciekawostką jest również to, że wiele domów w Rouen było dawniej kolorowych. Drewniane elementy malowano na czerwono, niebiesko lub ochrowo, a przestrzenie między belkami wypełniano jasnym tynkiem. Dzisiejsze stonowane barwy często są wynikiem późniejszych renowacji.

Miasto zachowało także niezwykły przykład architektury późnego gotyku – słynny zegar Gros-Horloge. Jego łuk przerzucony nad ulicą łączy dwie zabudowane pierzeje pełne szachulcowych kamienic. Sam mechanizm zegara pochodzi z XIV wieku i jest jednym z najstarszych działających mechanizmów zegarowych we Francji.

Paradoksalnie, to wojny przyczyniły się do zachowania części zabudowy. Podczas II wojny światowej Rouen zostało poważnie zniszczone przez bombardowania, jednak najcenniejsze fragmenty średniowiecznego centrum ocalały. Po wojnie podjęto szeroko zakrojone prace konserwatorskie, dzięki którym dziś można podziwiać jedną z największych kolekcji architektury szachulcowej w Europie.

Mieszkańcy Rouen żartują czasem, że ich miasto jest „żywym podręcznikiem budownictwa drewnianego”. W samym historycznym centrum znajduje się ponad dwa tysiące zabytkowych budynków, a wiele ulic wygląda niemal tak samo jak na rycinach sprzed kilkuset lat. Dzięki temu Rouen uchodzi za jedno z najbardziej autentycznych średniowiecznych miast Francji.