Kaplica zamku w Krasiczynie

Zamek w Krasiczynie to jedna z najpiękniejszych rezydencji renesansowych w Polsce, a jego kaplica – ukryta w tzw. Baszcie Boskiej – uchodzi za prawdziwą perłę architektury i symbolicznego myślenia epoki.

Już sama historia zamku jest niezwykła. Powstał na przełomie XVI i XVII wieku z inicjatywy rodu Krasickich, a jego twórcą i mecenasem był Marcin Krasicki. Zamek od początku miał być nie tylko twierdzą, ale także reprezentacyjną rezydencją – miejscem, które imponuje gościom i pokazuje potęgę rodu. Budowla została zaprojektowana na planie czworoboku z czterema basztami symbolizującymi porządek świata: Boską, Papieską, Królewską i Szlachecką.

Kaplica – serce duchowe zamku

Najcenniejszym elementem zamku jest kaplica umieszczona w Baszcie Boskiej. Powstała na początku XVII wieku i od razu miała wyjątkowy charakter – była nie tylko miejscem modlitwy, ale też manifestacją wiary i pozycji właścicieli. Porównuje się ją nawet do wawelskiej Kaplicy Zygmuntowskiej, co pokazuje jej rangę artystyczną.

Co niezwykłe, przetrwała pożary i zniszczenia, które unicestwiły inne części zamku, zachowując oryginalny wystrój.

Architektura i wystrój

Architektonicznie kaplica jest wyjątkowa, bo powstała wewnątrz cylindrycznej wieży, co było rzadkim rozwiązaniem. Jej wnętrze zachowało bogatą dekorację z XVII wieku – sztukaterie, polichromie oraz elementy snycerskie, które tworzą spójną, niezwykle elegancką całość.

Z zewnątrz Baszta Boska zdobiona jest techniką sgraffito – charakterystycznymi dla zamku dekoracjami przedstawiającymi świętych i sceny symboliczne. Cały zamek pokryty jest tysiącami metrów takich zdobień, co czyni go unikatowym w skali Europy.

Ciekawostką jest, że kaplica powstała dzięki włoskim architektom i artystom, którzy nadali jej styl renesansowo-manierystyczny – elegancki, harmonijny, ale jednocześnie pełen symboliki.

Ciekawostki

Kaplica została wkomponowana w system obronny zamku – miejsce modlitwy znajdowało się więc w wieży, która pierwotnie miała charakter militarny. To pokazuje, jak w epoce renesansu łączono sacrum z funkcjami praktycznymi.

Jest to jedna z nielicznych części zamku, która przetrwała katastrofalne pożary niemal bez większych zniszczeń, co do dziś budzi podziw historyków.

Dziś kaplica jest wykorzystywana także do ceremonii ślubnych – jej wyjątkowa akustyka i klimat sprawiają, że uznawana jest za jedno z najbardziej nastrojowych miejsc tego typu w Polsce.

Legendy i symbolika

Z Basztą Boską wiąże się symbolika duchowa – nazwa i przeznaczenie kaplicy miały przypominać o boskim porządku świata, który w zamyśle fundatorów obejmował wszystkie cztery stany społeczne (od Boga, przez papieża i króla, po szlachtę).

Według lokalnych opowieści kaplica miała być miejscem szczególnej opieki „sił wyższych”, co tłumaczono jej cudownym ocaleniem z pożarów. Niektórzy twierdzą, że nocą można tu wyczuć niezwykłą ciszę i „obecność przeszłości” – jakby duchy dawnych właścicieli nadal strzegły tego miejsca.

Zamek w Krasiczynie

Zamek w Krasiczynie, położony nad rzeką San niedaleko Przemyśla, uchodzi za perłę renesansu z elementami manieryzmu. Zbudowany został na przełomie XVI i XVII wieku przez Stanisława i Marcina Krasickich – stąd nazwa miejscowości i zamku.

Zamek posiada cztery narożne wieże, z których każda symbolizuje inną wartość:

• Boska (Boża) – wiara

• Papieska – religię

• Królewska – władzę świecką

• Szlachecka – ziemiaństwo i stan rycerski
  To wyjątkowe odwołanie do ówczesnego porządku świata

Sgraffito – malowidła z przesłaniem

Fasady zamku pokryte są dekoracyjnym sgraffito – techniką polegającą na zdrapywaniu warstw tynku dla uzyskania wzorów. Malowidła przedstawiają m.in. postaci biblijne, świętych, cesarzy, królów, cnoty kardynalne i sceny mitologiczne. Uważa się, że w sumie na zamku znajduje się ponad 7 tysięcy (!) wizerunków.

Zamek w Krasiczynie - Park

Wokół zamku rozciąga się malowniczy park w stylu angielskim, założony w XIX wieku. Znajdują się tam rzadkie gatunki drzew, a wiele z nich zostało posadzonych przez członków książęcej rodziny Sapiehów, do których zamek należał w XIX i XX wieku.

Tu warto dodać, że kiedy Leon Ludwik Sapieha po klęsce powstania listopadowego (którego był jednym z dowódców) stracił cały majątek w Teofipolu w zaborze rosyjskim (skonfiskowano go), kupił Krasiczyn i tu przeniósł wszystko, co mu zostało z rezydencji w Kodniu. Do Krasiczyna trafiła legendarna biblioteka kodeńska. Z dziewięciorga dzieci Leona Sapiehy wieku dorosłego dożył tylko syn Adam, który odziedziczył zamek w Krasiczynie. Adam miał siedmioro dzieci:

• Władysława Leona,
• Leona Pawła,
• Pawła,
• Jana Piotra,
• Adama Stefana - późniejszego kardyła
• Marię Jadwigę
• Helenę Marię.

Najstarszy syn Władysław przekazał Krasiczyn swojemu synowi Leonowi, urodzonemu 19 grudnia 1883 roku w Krasiczynie. W 1917 roku Leon oświadczył się Katarzynie Potockiej i właśnie wtedy Władysław Sapieha przekazał synowi zamek, który trzeba było doprowadzić do dawnej świetności po zniszczeniach I wojny światowej.

Leon Sapieha (1883-1944) był niezwykle barwną postacią. Ukończył austriacką Akademię Marynarki Wojennej w Rijece. W 1914 roku walczył w szeregach austro-węgierskiej 21 Brygady Kawalerii. Po I wojnie światowej wraz z żoną oddali się pasji podróżowania. W latach 1922-1933 odbyli szereg zagranicznych podróży, m.in. do Algierii, Indii i Cejlonu, Afryki Równikowej, Libii czy Tunezji. W Afryce Leon głównie polował.

W 1930 roku Leon Sapieha uzyskał zgodę na założenie plantacji w Negesho nad jeziorem Mokoto. Zakupił tam 500 hektarów ziemi i uprawiał kawę oraz herbatę. Na podstawie jego podróży do Afryki powstały dwie książki "Lasy Itruii. Wspomnienia z podróży" oraz "Wulkany Kivu".

Przez cały okres międzywojenny Leon zlecał systematyczną restaurację zamku w Krasiczynie, którą kierował Adolf Szyszko-Bohusz.

Leon Spieha zmarł w 1944 roku, po tym, jak został ranny (działał w ZWZ i potem w AK) podczas próby przedostania się do Krakowa. Został pochowany na cmentarzu w Łętowni koło Przemyśla.

Zamek w Krasiczynie - zniszczenia wojenne

Podczas II wojny światowej i w latach powojennych zamek został zdewastowany – wojska radzieckie urządziły w nim koszary. Część wnętrz zniszczono, a bezcenna biblioteka i archiwum przepadły. Dopiero w latach 90. rozpoczęto gruntowną renowację obiektu.

Zamek pełni dziś nowe funkcje

Obecnie w zamku znajduje się hotel, restauracja i centrum konferencyjne. Odbywają się tu również śluby, koncerty i wydarzenia kulturalne – zamek tętni życiem, mimo swojej wielowiekowej historii.

Krasiczyn - opowieści z dreszczykiem

• Zamkowa krypta i szept śmierci

Pod kaplicą zamkową znajduje się rodzinna krypta Sapiehów, w której do dziś spoczywają członkowie tej magnackiej rodziny. Według lokalnych przewodników, osoby, które wchodziły do krypty samotnie, opowiadały o dziwnych szeptach i nagłych podmuchach zimnego powietrza, mimo braku przeciągu. Niektórzy słyszeli nawet ciche kroki za plecami, choć byli sami.

• 
  Zakopana trumna

Legendy mówią, że gdzieś na terenie zamku lub w parku zakopano trumnę z ciałem nieznanego Sapiehy, który zhańbił ród i został wyklęty. Miał on zostać pochowany potajemnie, bez sakramentu, a jego dusza nigdy nie zaznała spokoju. To właśnie jego obecność ma się objawiać przez tajemnicze światła widziane nocą w parku, zwłaszcza w pobliżu starych drzew.

• Tunel pod zamkiem

Krąży również legenda o tajnym tunelu, który miał prowadzić spod zamku w Krasiczynie aż do pobliskiego Przemyśla. Rzekomo używany był w razie oblężenia, ale pewnego razu zawalił się, grzebiąc w środku kilkunastu uciekinierów. Od tamtej pory, według podań, ziemia w tym miejscu nigdy nie chciała przyjąć nowych roślin, a okoliczni mieszkańcy omijali to miejsce szerokim łukiem. Ta legenda jest najbardziej prawdopodobna, gdyż w pokojach Zamkowych pełno jest tajemnych przejść. Jedno z nich znajduje się w gabinecie Leona Sapiehy. W prawym rogu pokoju myśliwskiego stoi szafa, za która są drzwi prowadzące do zawalonego tunelu.