Jezioro Czorsztyńskie

Jezioro Czorsztyńskie, oficjalnie nazywane Zbiornikiem Czorsztyńskim im. Gabriela Narutowicza, jest jednym z najmłodszych, a zarazem najbardziej malowniczych akwenów w Polsce. Leży w dolinie Dunajca, pomiędzy Pieninami a Gorcami, a jego tafla rozciąga się między ruinami zamku w Czorsztynie i warownią w Niedzicy. Choć dziś wydaje się naturalnym elementem krajobrazu, jego historia jest stosunkowo krótka i nierozerwalnie związana z ingerencją człowieka.

Pomysł budowy zapory na Dunajcu pojawił się już na początku XX wieku, kiedy region regularnie nawiedzały katastrofalne powodzie. Dunajec potrafił wówczas zniszczyć wsie, pola uprawne i infrastrukturę aż po dolny bieg rzeki. Przez dziesięciolecia projekt wzbudzał kontrowersje – obawiano się zniszczenia krajobrazu, utraty zabytków i przesiedleń ludności. Ostatecznie decyzję podjęto w drugiej połowie XX wieku, a budowę zapory w Niedzicy rozpoczęto w latach 70. XX wieku. Zbiornik napełniono wodą w 1997 roku.

Jezioro Czorsztyńskie - zalano wsie, przesiedlono ludzi

Część dawnych wsi, pól i dróg znalazła się pod wodą, a mieszkańców przesiedlono w nowe miejsca. Jednocześnie zbiornik spełnił swoją podstawową funkcję – ochronę przeciwpowodziową. Dzięki zaporze możliwe jest regulowanie przepływu Dunajca i ochrona terenów położonych niżej, w tym Nowego Sącza i Tarnowa. Drugą ważną rolą jeziora jest produkcja energii elektrycznej w elektrowni wodnej w Niedzicy, a trzecią – retencja wody i poprawa warunków hydrologicznych w regionie.

Zamki w Niedzicy i Czorsztynie

Z czasem Jezioro Czorsztyńskie stało się również magnesem turystycznym. Widok średniowiecznych zamków odbijających się w spokojnej tafli wody należy dziś do najbardziej rozpoznawalnych pejzaży Małopolski. Akwen przyciąga żeglarzy, kajakarzy i miłośników sportów wodnych, a wokół jeziora poprowadzono popularną trasę rowerową, uchodzącą za jedną z najpiękniejszych w Polsce.

Ruiny zamku w Czorsztynie zostały specjalnie zabezpieczone przed zalaniem i osunięciami gruntu, ponieważ wcześniej znajdowały się znacznie wyżej nad nurtem rzeki. Z kolei zamek w Niedzicy zyskał jeszcze większą sławę dzięki legendzie o inkaskim skarbie, który rzekomo miał być ukryty przez potomków południowoamerykańskich władców właśnie w jego murach – dziś panorama jeziora tylko wzmacnia aurę tajemnicy wokół tej opowieści.

Mało kto zdaje sobie sprawę, że poziom wody w Jeziorze Czorsztyńskim regularnie się zmienia. W okresach suchych bywa on obniżany, odsłaniając fragmenty dawnych dróg, fundamentów i tarasów rzecznych, co przypomina, że pod wodą kryje się zatopiony krajobraz sprzed 1997 roku. Zbiornik pełni również ważną funkcję ekologiczną – stał się ostoją dla wielu gatunków ptaków wodnych i miejscem tarła ryb, a jego obecność wpłynęła na lokalny mikroklimat, łagodząc skrajne temperatury.

Jezioro Czorsztyńskie jest więc przykładem miejsca, w którym nowoczesna inżynieria, trudna historia społeczna i wyjątkowe walory krajobrazowe splatają się w jedną opowieść. Choć powstało z konieczności i wzbudzało sprzeczne emocje, dziś trudno wyobrazić sobie Pieniny bez błękitnej wstęgi wody, nad którą czuwają dwa średniowieczne zamki.

 Jezioro Garda

Jezioro Garda – między trzema światami

Jezioro Garda leży na styku trzech włoskich regionów: Lombardii, Wenecji Euganejskiej i Trydentu-Górnej Adygi. Dzięki temu w jednym miejscu spotykają się trzy kultury – lombardzka, wenecka i tyrolska. Widać to w architekturze, dialektach, a nawet w kuchni: na północy dominują potrawy alpejskie (knedle, polenta), na południu – oliwa, cytryny i wino.

Zamek Scaligerich w Sirmione – twierdza na wodzie

Malowniczy zamek w Sirmione wygląda, jakby unosił się na tafli jeziora. Zbudowany przez ród Scaligerich w XIII wieku, był zarówno fortecą, jak i punktem kontrolnym dla żeglugi. Z jego wieży rozpościera się panoramiczny widok na jezioro i Alpy. Legenda głosi, że nocami po murach przechadza się duch Marii Callas – słynnej śpiewaczki, która miała tu swoją willę w latach 50.

Grotte di Catullo – rzymska willa z widokiem na wieczność

Na cyplu Sirmione znajdują się ruiny ogromnej rzymskiej willi z I wieku p.n.e., zwanej Grotte di Catullo. Nazwa pochodzi od poety Katullusa, który rzeczywiście miał posiadłość w tej okolicy. Z jego wierszy wiemy, że miejsce to było dla niego azylem i natchnieniem. Dziś z ruin roztacza się jeden z najpiękniejszych widoków nad Gardą.

Cytrynowy raj w Limone sul Garda

Choć dziś Limone sul Garda słynie z turystyki, nazwa miasteczka dosłownie oznacza „cytrynę”. Już od XVI wieku uprawiano tu cytryny, pomarańcze i limonki w tzw. limonaie – kamiennych oranżeriach z drewnianymi belkami, które chroniły drzewa przed chłodem. Do dziś można zwiedzać odrestaurowane ogrody cytrusowe i poczuć zapach dawnych plantacji.

Najpiękniejsza ścieżka rowerowa świata

W 2021 roku otwarto nad Gardą niezwykłą trasę Garda by Bike – ścieżkę rowerową zawieszoną nad wodą na skalnych urwiskach. Fragment w okolicach Limone sul Garda zyskał miano „najpiękniejszej ścieżki rowerowej świata” – prowadzi tuż nad taflą jeziora, a w słońcu wydaje się, jakby rowerzyści lecieli w powietrzu.

Wiatr, który ma imię

Jezioro Garda jest rajem dla żeglarzy i surferów dzięki dwóm słynnym wiatrom: Ora (łagodny, południowy, pojawia się po południu) i Peler (chłodniejszy, północny, wieje rano). Mieszkańcy mówią o nich niemal jak o osobach – mają swoje humory i rytm, który reguluje dzień nad Gardą. To właśnie Ora sprawia, że wieczorne zachody słońca nad jezioro mają tak magiczny charakter.

Wino i oliwa – smak Jeziora Garda

Okolice jeziora są pełne winnic i gajów oliwnych. Z miejscowych szczepów powstają słynne wina, takie jak Bardolino i Lugana, a oliwa z okolic Gardy uchodzi za jedną z najlepszych we Włoszech. Co ciekawe, jest to najbardziej północny region uprawy oliwek w Europie – mikroklimat jeziora chroni drzewa przed mrozem.

Legendy i duchy gór

Wokół jeziora krąży wiele legend. Jedna z nich opowiada o czarownicy z Monte Baldo, która potrafiła wywoływać burze nad jeziorem. Inna mówi o „Złotym Wężu”, pilnującym ukrytego skarbu w wodach u stóp miasteczka Torri del Benaco. Starsi mieszkańcy twierdzą, że nocą, gdy jezioro jest spokojne, można usłyszeć jego śpiew – echo dawnych opowieści.

Monte Baldo – „ogród Europy”

Górujący nad jeziorem Monte Baldo bywa nazywany „ogrodem botanicznym Europy”. Już w XVI wieku botanicy przybywali tu, by badać niespotykane gatunki roślin, które rosły tylko w tym mikroklimacie. Dziś na szczyt można wjechać kolejką linową z Malcesine – panorama z góry zapiera dech w piersiach.

Weneckie wpływy i tajemnice wysp

W XV wieku północne brzegi Gardy znajdowały się pod panowaniem Republiki Weneckiej. To dlatego w wielu miasteczkach – np. w Torri del Benaco – stoją pałace z herbami lwa św. Marka. Na jednej z wysp, Isola del Garda, do dziś znajduje się prywatna rezydencja rodziny Cavazza – neogotycki pałac otoczony ogrodami w stylu angielskim, który można zwiedzać jedynie z przewodnikiem.

Jezioro w literaturze i kinie

Garda inspirowała poetów i pisarzy – Goethe, D.H. Lawrence, Gabriele D’Annunzio i Kafka opisywali ją w swoich listach i dziennikach. W XX wieku nad jeziorem powstała słynna rezydencja D’Annunzia – Vittoriale degli Italiani w Gardone Riviera – eklektyczny pałac poety, żołnierza i skandalisty, w którym każdy kąt mówi coś o jego życiu.

Garda nocą – kraina świateł i cieni

Po zmroku jezioro zmienia się w żywy obraz. Światła miasteczek odbijają się w wodzie jak w lustrze, a dźwięki tawern i muzyki mieszają się z szumem wiatru. Każde miasteczko ma swój rytm – w Desenzano tętni życie nocne, w Riva del Garda słychać gitarzystów na nabrzeżu, a w Bardolino pachnie winem i jaśminem.

Jezioro Czterech Kantonów, Szwajcaria

Jezioro Czterech Kantonów

Jezioro Czterech Kantonów (niem. Vierwaldstättersee, fr. Lac des Quatre-Cantons) to jedno z najpiękniejszych jezior Szwajcarii, położone w sercu kraju, w otoczeniu Alp. Jego powierzchnia wynosi ok. 114 km², a brzegi mają bardzo urozmaicony, wręcz fiordowy charakter – z licznymi zatokami i stromymi zboczami gór opadającymi do wody.

Nazwa „Czterech Kantonów” pochodzi od historycznych regionów: Uri, Schwyz, Unterwalden i Lucerna, które uważane są za kolebkę Szwajcarii. To właśnie tu, według legendy, w 1291 roku przedstawiciele tych kantonów zawarli sojusz, dający początek Konfederacji Szwajcarskiej.

Nad brzegiem jeziora, na łące Rütli, miał odbyć się słynny przysięgły związek (Rütlischwur), uważany za akt założycielski Szwajcarii.

Wilhelm Tell

Jezioro jest ściśle związane z postacią Wilhelma Tella – narodowego bohatera Szwajcarów. To właśnie tutaj miał przepłynąć przez burzę i uciec z rąk austriackich żołnierzy, a w miejscowości Küssnacht dokonać zemsty na namiestniku Gesslerze.

Głównym miastem nad jeziorem jest Lucerna – pełna średniowiecznych mostów i wież. To z niej wyruszają zabytkowe parowce z XIX wieku, które do dziś kursują po tafli jeziora, wożąc turystów w malownicze zatoki.

Jezioro Czterech Kantonów jest także świetnym punktem wypadowym w Alpy – kolejki linowe i zębate prowadzą z jego brzegów na szczyty Pilatus, Rigi czy Stanserhorn, skąd roztaczają się widowiskowe panoramy.

Akurat mnie Szwajcaria przywitała dość pochmurnym niebem. Zdjęcia nie są przez to imponujące, ale mimo to zachmurzone góry nad jeziorem zrobiły na mnie wspaniałe wrażenie. 

 Limone sul Garda, Włochy

Limone sul Garda to urocze miasteczko we Włoszech, położone nad jeziorem Garda, w regionie Lombardia.

Limone sul Garda - skąd taka nazwa?

Choć dziś Limone kojarzy się z plantacjami cytrusów, nazwa miejscowości prawdopodobnie pochodzi od łacińskiego słowa limes, oznaczającego „granica”. W przeszłości Limone leżało blisko granicy między Republiką Wenecką a Austrią.

Limone słynie z tzw. limonaie – specjalnych kamiennych konstrukcji do uprawy cytryn i innych cytrusów. Są to tarasy z przesuwnymi dachami i ścianami, które chronią rośliny zimą. Dzięki temu możliwa była uprawa cytryn daleko na północ od naturalnego zasięgu tych roślin.

Limone sul Garda - położenie miasteczka

Do czasu wybudowania panoramicznej drogi Strada Gardesana Occidentale w latach 30. XX wieku, do Limone można było dotrzeć tylko łodzią lub górskimi szlakami. Taka izolacja pozwoliło zachować wiele tradycyjnych cech miasteczka.

Mimo że to małe miasteczko, Limone ma wiele urokliwych zakątków: wąskie brukowane uliczki, starą przystań, malownicze kościoły i tarasy widokowe. To idealne miejsce na romantyczny spacer z widokiem na jezioro i Alpy w tle.

W Limone sul Garda poza pięknymi trasami rowerowymi, centrum miasteczka czy rejsem po jeziorze Garda warto zobaczyć tutejszy kościół. Kościół San Benedetto został zbudowany w XI wieku, z pięknymi freskami i spokojną atmosferą. Warto zajrzeć chociaż na chwilę – wnętrze jest małe, ale bardzo klimatyczne.

Co zjeść w Limone sul Garda?

Ryby z jeziora Garda

Najczęściej spotkasz sardyne, pstrąga, a nawet węgorza – podawane są grillowane, marynowane albo w oliwie z czosnkiem i cytryną.

Danie, które warto spróbować: bigoli con le sarde – grube makarony z sardynkami.

Ser i oliwa

W regionie Garda produkuje się pyszne lokalne sery, np. Formagella di Tremosine – miękki, delikatny ser z mleka krowiego.

Koniecznie spróbuj też oliwy z oliwek z okolic jeziora – ma certyfikat DOP i wyjątkowy smak.

Produkty z cytryn

W Limone prawie wszystko może być „cytrynowe”:

• limoncello – likier cytrynowy
• marmolady i dżemy cytrynowe
• ciasta cytrynowe, np. torta al limone
• gelato al limone – idealne na upały!

Wino

Choć większe winnice są w południowej części jeziora, w Limone też można znaleźć regionalne wina – np. białe Lugana albo czerwone Groppello.