Jezioro Czorsztyńskie

Jezioro Czorsztyńskie, oficjalnie nazywane Zbiornikiem Czorsztyńskim im. Gabriela Narutowicza, jest jednym z najmłodszych, a zarazem najbardziej malowniczych akwenów w Polsce. Leży w dolinie Dunajca, pomiędzy Pieninami a Gorcami, a jego tafla rozciąga się między ruinami zamku w Czorsztynie i warownią w Niedzicy. Choć dziś wydaje się naturalnym elementem krajobrazu, jego historia jest stosunkowo krótka i nierozerwalnie związana z ingerencją człowieka.

Pomysł budowy zapory na Dunajcu pojawił się już na początku XX wieku, kiedy region regularnie nawiedzały katastrofalne powodzie. Dunajec potrafił wówczas zniszczyć wsie, pola uprawne i infrastrukturę aż po dolny bieg rzeki. Przez dziesięciolecia projekt wzbudzał kontrowersje – obawiano się zniszczenia krajobrazu, utraty zabytków i przesiedleń ludności. Ostatecznie decyzję podjęto w drugiej połowie XX wieku, a budowę zapory w Niedzicy rozpoczęto w latach 70. XX wieku. Zbiornik napełniono wodą w 1997 roku.

Jezioro Czorsztyńskie - zalano wsie, przesiedlono ludzi

Część dawnych wsi, pól i dróg znalazła się pod wodą, a mieszkańców przesiedlono w nowe miejsca. Jednocześnie zbiornik spełnił swoją podstawową funkcję – ochronę przeciwpowodziową. Dzięki zaporze możliwe jest regulowanie przepływu Dunajca i ochrona terenów położonych niżej, w tym Nowego Sącza i Tarnowa. Drugą ważną rolą jeziora jest produkcja energii elektrycznej w elektrowni wodnej w Niedzicy, a trzecią – retencja wody i poprawa warunków hydrologicznych w regionie.

Zamki w Niedzicy i Czorsztynie

Z czasem Jezioro Czorsztyńskie stało się również magnesem turystycznym. Widok średniowiecznych zamków odbijających się w spokojnej tafli wody należy dziś do najbardziej rozpoznawalnych pejzaży Małopolski. Akwen przyciąga żeglarzy, kajakarzy i miłośników sportów wodnych, a wokół jeziora poprowadzono popularną trasę rowerową, uchodzącą za jedną z najpiękniejszych w Polsce.

Ruiny zamku w Czorsztynie zostały specjalnie zabezpieczone przed zalaniem i osunięciami gruntu, ponieważ wcześniej znajdowały się znacznie wyżej nad nurtem rzeki. Z kolei zamek w Niedzicy zyskał jeszcze większą sławę dzięki legendzie o inkaskim skarbie, który rzekomo miał być ukryty przez potomków południowoamerykańskich władców właśnie w jego murach – dziś panorama jeziora tylko wzmacnia aurę tajemnicy wokół tej opowieści.

Mało kto zdaje sobie sprawę, że poziom wody w Jeziorze Czorsztyńskim regularnie się zmienia. W okresach suchych bywa on obniżany, odsłaniając fragmenty dawnych dróg, fundamentów i tarasów rzecznych, co przypomina, że pod wodą kryje się zatopiony krajobraz sprzed 1997 roku. Zbiornik pełni również ważną funkcję ekologiczną – stał się ostoją dla wielu gatunków ptaków wodnych i miejscem tarła ryb, a jego obecność wpłynęła na lokalny mikroklimat, łagodząc skrajne temperatury.

Jezioro Czorsztyńskie jest więc przykładem miejsca, w którym nowoczesna inżynieria, trudna historia społeczna i wyjątkowe walory krajobrazowe splatają się w jedną opowieść. Choć powstało z konieczności i wzbudzało sprzeczne emocje, dziś trudno wyobrazić sobie Pieniny bez błękitnej wstęgi wody, nad którą czuwają dwa średniowieczne zamki.