Sanktuarium św. Michała Archanioła w Monte Sant'Angelo

Sanktuarium św. Michała Archanioła w Monte Sant’Angelo w Apulii to jedno z najstarszych i najważniejszych miejsc kultu Michała Archanioła w Europie, a zarazem jedno z najbardziej niezwykłych sanktuariów chrześcijańskich, bo położone… pod ziemią. Jego historia sięga wczesnego średniowiecza i splata się z legendami, wędrówkami pielgrzymów oraz losami Longobardów.

Historia sanktuarium

Według tradycji wszystko zaczęło się w 490 roku, kiedy archanioł Michał miał objawić się biskupowi z Sipontu w grocie na zboczu góry Gargano. Objawienie to wpisuje się w serię cudownych wydarzeń – w tym w epizod, gdy strzała wypuszczona przez lokalnego możnego, próbującego pozbyć się „niewygodnego” byka, miała zawrócić i zranić strzelającego. Gdy biskup modlił się o wyjaśnienie, Michał miał ogłosić, że grota jest Jemu poświęcona i że nie wymaga poświęcenia przez człowieka, bo już została uświęcona przez samego Archanioła.

W VI–VII wieku miejsce to stało się duchowym centrum Longobardów, którzy otaczali św. Michała wyjątkowym kultem. Rozbudowali oni sanktuarium i włączyli je w polityczną i religijną tożsamość swojego królestwa. Już w tym okresie Monte Sant’Angelo było jednym z najważniejszych punktów pielgrzymkowych Europy.

W średniowieczu sanktuarium odwiedzali pielgrzymi zmierzający do Ziemi Świętej oraz na szlaku do grobu św. Mikołaja w Bari. W XII–XIII wieku rozwinęło się pod patronatem Normanów i Andegawenów, którzy pozostawili po sobie m.in. monumentalną bramę pielgrzymów. Od XV wieku opiekę nad miejscem sprawują różne zakony, a sanktuarium przetrwało w niemal niezmienionej formie aż do dziś.

W 2011 roku zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO jako część „Longobardów we Włoszech. Miejsc władzy”.

Architektura i wnętrze

Najbardziej niezwykłym elementem sanktuarium jest sama grota – naturalna jaskinia, do której prowadzi długi, monumentalny korytarz i schody z różnych epok. Główna, skalna kaplica zachowała swój surowy, mistyczny charakter, a jednocześnie wzbogacono ją o elementy architektoniczne: ołtarze, łuki, marmurowe balustrady i rzeźbione portale.

Nad wejściem do sanktuarium stoi wolnostojąca XII-wieczna dzwonnica przypominająca nieco wieżę obronną – przykład architektury normańskiej w południowych Włoszech. Imponujące jest również wejście zwane Porta del Toro, prowadzące pielgrzymów ku zejściu do groty.

Sanktuarium św. Michała Archanioła jedno z najważniejszych miejsc kultu Michała Archanioła

To jedyna świątynia na świecie, o której mówi się, że została „konsekrowana przez Archanioła”. Według tradycji ludzie nie mieli dokonywać jej poświęcenia.
W Monte Sant’Angelo modlili się cesarze, papieże i święci – m.in. św. Franciszek z Asyżu, który jednak miał po wejściu do grot cofnąć się z pokorą, uważając się za niegodnego.
Sanktuarium jest jednym z trzech „najważniejszych miejsc Michała Archanioła” tworzących symboliczną linię świętego. Pozostałe to Mont-Saint-Michel we Francji i St. Michael’s Mount w Kornwalii.
Grota była celem pielgrzymek rycerzy wracających z wypraw krzyżowych. Wielu z nich pozostawiało tu inskrypcje i symbole wyryte w skale.
Na terenie kompleksu znajduje się muzeum z cennymi pamiątkami longobardzkimi oraz romańskimi rzeźbami.