Krypta kościoła Ojców Pijarów, Kraków

Kaplica znajdująca się w podziemiach kościoła Ojców Pijarów w Krakowie należy do najbardziej niezwykłych, a jednocześnie najmniej znanych barokowych wnętrz miasta. Przez wiele lat pozostawała zamknięta i zapomniana, dopiero niedawne prace konserwatorskie przywróciły jej dawny blask, odsłaniając niezwykłe dekoracje oraz tajemnice ukryte od niemal trzystu lat.

Historia kaplicy

Podziemna kaplica została konsekrowana w 1733 roku jako Kaplica Świętych Schodów (Scala Sancta). Powstała w okresie, gdy w Europie dużą popularnością cieszyły się nabożeństwa pasyjne nawiązujące do rzymskich Świętych Schodów przy bazylice św. Jana na Lateranie. Ich ideą było symboliczne odtworzenie drogi, którą Jezus miał przejść do pałacu Poncjusza Piłata.

Architekci stworzyli niezwykłe wnętrze. W centralnej części umieszczono monumentalne, dwubiegowe schody prowadzące do ołtarza przedstawiającego Więzienie Chrystusa. Pod schodami znajdowała się grota symbolizująca Grób Pański, wykorzystywana podczas liturgii Wielkiego Tygodnia. Wierni pokonywali schody na kolanach jako akt pokuty i modlitwy.

Po rozbiorach znaczenie kaplicy stopniowo malało. Pod koniec XIX wieku kryptę przekształcono w reprezentacyjny dom przedpogrzebowy. Było to miejsce bardzo prestiżowe – właśnie stąd wyruszały kondukty pogrzebowe wielu znanych krakowian, między innymi Stanisława Wyspiańskiego.

W XXI wieku rozpoczęto kompleksową konserwację podziemi. W trakcie prac odkryto oryginalne XVIII-wieczne polichromie oraz elementy wyposażenia uznawane za jedne z najcenniejszych odkryć konserwatorskich ostatnich lat w Krakowie.

Ciekawostki

Największą sensacją było odkrycie 59 ukrytych nisz z relikwiami świętych. Znajdowały się one we wnętrzu schodów prowadzących do ołtarza. Historycy wiedzieli z dawnych dokumentów, że relikwie powinny tam być, jednak przez niemal trzy stulecia nikt nie potrafił ich odnaleźć. Odkrycia dokonano dopiero podczas prac konserwatorskich w 2018 roku.

Szczególną wartość miały relikwie umieszczone pod trzema stopniami. Według źródeł znajdowały się tam cząstki Krzyża Świętego, natomiast pod pozostałymi stopniami przechowywano relikwie licznych męczenników i świętych.

Kaplica jest jednym z bardzo nielicznych przykładów zachowanych w Polsce Świętych Schodów z pełnym programem symbolicznym. Łączy w sobie schody pokutne, ołtarz Więzienia Chrystusa oraz grotę Grobu Pańskiego, tworząc swoistą przestrzeń do rozważania Męki Pańskiej.

Podczas renowacji odsłonięto także bogate barokowe malowidła ścienne, które przez dziesięciolecia ukrywały się pod późniejszymi warstwami tynku i farb. Ich odkrycie uznano za jedno z najważniejszych wydarzeń konserwatorskich w Krakowie w ostatnich latach.

Przez ponad sto lat krypta pełniła funkcję eleganckiej kaplicy przedpogrzebowej. Możliwość rozpoczęcia ceremonii właśnie tutaj była w Krakowie oznaką wysokiego prestiżu społecznego. Z tego miejsca w 1907 roku wyruszył kondukt pogrzebowy Stanisława Wyspiańskiego.

Do dziś podczas Triduum Paschalnego nawiązuje się do XVIII-wiecznej tradycji urządzania pod schodami symbolicznego Grobu Pańskiego. Dzięki temu kaplica zachowała nie tylko historyczny charakter, ale również swoją pierwotną funkcję liturgiczną.

Kaplica stanowi przykład barokowej architektury, w której wykorzystano iluzję przestrzeni i teatralność. Wierny schodzący do podziemi miał odnieść wrażenie uczestniczenia w ostatnich wydarzeniach z życia Chrystusa – od sądu u Piłata, poprzez uwięzienie, aż po złożenie do grobu. Taki sposób projektowania wnętrz był charakterystyczny dla sztuki kontrreformacji i miał silnie oddziaływać na emocje odwiedzających.

Obecnie w kaplicy działa  Galeria Krypta u Pijarów. Odbywają się tu wystawy i wernisaże. Na zdjęciach przedstawiam prace z wystawy „FORMY EKSPRESJI", poświęconej współczesnemu ekspresjonizmowi religijnemu