Antyk w kolekcji Lanckorońskich - Wystawa na Wawelu

Zamek Królewski na Wawelu prezentuje najnowszą wystawę czasową "Arcydzieła z kolekcji Lanckorońskich. Opowieść o antyku". Do tej wystawy wybrano z ogromnej i przebogatej  spuścizny Lancokorńskich te przedmioty, które przywiózł z Azji Mniejszej Karol Lanckorński. 

Kim był Karol Lanckoroński?

Karol Lanckoroński należał do najbardziej fascynujących polskich arystokratów przełomu XIX i XX wieku. Był nie tylko magnatem i właścicielem ogromnych dóbr, ale przede wszystkim wybitnym znawcą sztuki, podróżnikiem oraz mecenasem kultury. 

Urodził się w 1848 roku w Wiedniu, w rodzinie należącej do jednej z najbogatszych polskich rodzin ziemiańskich. Studiował prawo, ale znacznie bardziej interesowała go historia sztuki, archeologia i kultura antyczna. Szybko zaczął podróżować po Europie oraz Bliskim Wschodzie. Organizował wyprawy archeologiczne do Azji Mniejszej, czyli terenów dzisiejszej Turcji. W XIX wieku takie ekspedycje były czymś niezwykłym – wymagały ogromnych pieniędzy, kontaktów i odwagi. Lanckoroński dokumentował zabytki starożytne, sporządzał opisy ruin i wspierał badania archeologiczne.

Największą sławę przyniosła mu jednak kolekcja dzieł sztuki. Gromadził obrazy włoskiego renesansu, antyczne rzeźby, meble, tkaniny i rzadkie rękopisy. W jego zbiorach znajdowały się dzieła przypisywane takim mistrzom jak Rembrandt czy Sandro Botticelli. Część kolekcji przechowywał w swojej wiedeńskiej rezydencji, która przypominała prywatne muzeum. 

Wyprawy Karola Lanckorońskiego

Wyprawy Karola Lanckorońskiego do Azji Mniejszej należały do najbardziej ambitnych polskich przedsięwzięć naukowych końca XIX wieku. 

W jednej z nich uczestniczył wybitny malarz Jacek Malczewski. W czasach, gdy podróżowanie po terenach dzisiejszej Turcji było trudne i często niebezpieczne, Lanckoroński organizował prawdziwe ekspedycje badawcze, łączące archeologię, historię sztuki i dokumentację starożytnych zabytków.

Najważniejsza wyprawa odbyła się w latach 1882–1884. Lanckoroński podróżował głównie po Pamfilii i Pizydii – krainach pełnych ruin dawnych miast greckich i rzymskich. Towarzyszyli mu archeolodzy, rysownicy, fotografowie i architekci. Było to przedsięwzięcie nowoczesne jak na swoje czasy, ponieważ badacze nie ograniczali się do samego opisywania ruin. Tworzono dokładne szkice świątyń, teatrów i inskrypcji, wykonywano fotografie, a także sporządzano mapy stanowisk archeologicznych.

Szczególne zainteresowanie Lanckorońskiego budziły miasta starożytnej Pizydii, między innymi Termessos czy Sagalassos. Ruiny znajdowały się często wysoko w górach, z dala od głównych szlaków. Dotarcie tam wymagało wielodniowych podróży konno i transportowania sprzętu przez trudny teren. Europejczycy rzadko odwiedzali wtedy te miejsca, dlatego relacje z wypraw miały ogromną wartość naukową.

Lanckoroński fascynował się przede wszystkim tym, jak sztuka antyczna przenikała się z kulturą Wschodu. Interesowały go wpływy greckie, rzymskie i orientalne widoczne w architekturze oraz dekoracjach dawnych miast. W swoich zapiskach podkreślał, że wiele ruin znajduje się w miejscach niemal nietkniętych przez współczesną cywilizację, co dawało badaczom wyjątkową okazję do odkrywania świata antyku.

Efektem wypraw było monumentalne dzieło naukowe „Miasta Pamfilii i Pizydii”, opublikowane w kilku tomach. Zawierało ono ilustracje, fotografie i opisy zabytków. Publikacja szybko zdobyła uznanie europejskich uczonych i do dziś jest cennym źródłem dla historyków archeologii.