Jezioro Czorsztyńskie

Jezioro Czorsztyńskie, oficjalnie nazywane Zbiornikiem Czorsztyńskim im. Gabriela Narutowicza, jest jednym z najmłodszych, a zarazem najbardziej malowniczych akwenów w Polsce. Leży w dolinie Dunajca, pomiędzy Pieninami a Gorcami, a jego tafla rozciąga się między ruinami zamku w Czorsztynie i warownią w Niedzicy. Choć dziś wydaje się naturalnym elementem krajobrazu, jego historia jest stosunkowo krótka i nierozerwalnie związana z ingerencją człowieka.

Pomysł budowy zapory na Dunajcu pojawił się już na początku XX wieku, kiedy region regularnie nawiedzały katastrofalne powodzie. Dunajec potrafił wówczas zniszczyć wsie, pola uprawne i infrastrukturę aż po dolny bieg rzeki. Przez dziesięciolecia projekt wzbudzał kontrowersje – obawiano się zniszczenia krajobrazu, utraty zabytków i przesiedleń ludności. Ostatecznie decyzję podjęto w drugiej połowie XX wieku, a budowę zapory w Niedzicy rozpoczęto w latach 70. XX wieku. Zbiornik napełniono wodą w 1997 roku.

Jezioro Czorsztyńskie - zalano wsie, przesiedlono ludzi

Część dawnych wsi, pól i dróg znalazła się pod wodą, a mieszkańców przesiedlono w nowe miejsca. Jednocześnie zbiornik spełnił swoją podstawową funkcję – ochronę przeciwpowodziową. Dzięki zaporze możliwe jest regulowanie przepływu Dunajca i ochrona terenów położonych niżej, w tym Nowego Sącza i Tarnowa. Drugą ważną rolą jeziora jest produkcja energii elektrycznej w elektrowni wodnej w Niedzicy, a trzecią – retencja wody i poprawa warunków hydrologicznych w regionie.

Zamki w Niedzicy i Czorsztynie

Z czasem Jezioro Czorsztyńskie stało się również magnesem turystycznym. Widok średniowiecznych zamków odbijających się w spokojnej tafli wody należy dziś do najbardziej rozpoznawalnych pejzaży Małopolski. Akwen przyciąga żeglarzy, kajakarzy i miłośników sportów wodnych, a wokół jeziora poprowadzono popularną trasę rowerową, uchodzącą za jedną z najpiękniejszych w Polsce.

Ruiny zamku w Czorsztynie zostały specjalnie zabezpieczone przed zalaniem i osunięciami gruntu, ponieważ wcześniej znajdowały się znacznie wyżej nad nurtem rzeki. Z kolei zamek w Niedzicy zyskał jeszcze większą sławę dzięki legendzie o inkaskim skarbie, który rzekomo miał być ukryty przez potomków południowoamerykańskich władców właśnie w jego murach – dziś panorama jeziora tylko wzmacnia aurę tajemnicy wokół tej opowieści.

Mało kto zdaje sobie sprawę, że poziom wody w Jeziorze Czorsztyńskim regularnie się zmienia. W okresach suchych bywa on obniżany, odsłaniając fragmenty dawnych dróg, fundamentów i tarasów rzecznych, co przypomina, że pod wodą kryje się zatopiony krajobraz sprzed 1997 roku. Zbiornik pełni również ważną funkcję ekologiczną – stał się ostoją dla wielu gatunków ptaków wodnych i miejscem tarła ryb, a jego obecność wpłynęła na lokalny mikroklimat, łagodząc skrajne temperatury.

Jezioro Czorsztyńskie jest więc przykładem miejsca, w którym nowoczesna inżynieria, trudna historia społeczna i wyjątkowe walory krajobrazowe splatają się w jedną opowieść. Choć powstało z konieczności i wzbudzało sprzeczne emocje, dziś trudno wyobrazić sobie Pieniny bez błękitnej wstęgi wody, nad którą czuwają dwa średniowieczne zamki.

 Haga Sofia, Saloniki, Grecja

Haga Sofia ponad tysiąc lat historii

Kościół Haga Sofia w Salonikach (Αγία Σοφία) wzniesiony w VIII wieku, stanowi jedno z kluczowych świadectw trwania i ewolucji tradycji bizantyńskiej na Bałkanach. Powstał na miejscu starszej bazyliki z V–VI wieku, która uległa zniszczeniu, prawdopodobnie w wyniku trzęsienia ziemi. Nowa świątynia, ukończona w okresie ikonoklazmu, była jednym z pierwszych dużych kościołów bizantyńskich projektowanych w formie kopułowej, co wskazuje na świadome nawiązanie do architektonicznej idei Hagia Sophii w Konstantynopolu. Haga Sofia przez długi czas pełniła funkcję głównej katedry metropolitalnej Salonik, co podkreśla jej znaczenie religijne i polityczne w imperium.

W okresie krucjat, po zdobyciu miasta w 1204 roku przez siły IV krucjaty i ustanowieniu Cesarstwa Łacińskiego, kościół przekształcono w katolicką katedrę. Zmiana ta nie wypaczyła jednak struktury budowli, a po restytucji panowania bizantyńskiego Haga Sofia wróciła do rytu prawosławnego. W 1430 roku, po zajęciu Salonik przez Imperium Osmańskie, świątynię zamieniono w meczet, dodając minaret i stosując wewnętrzne przekształcenia związane z tradycją islamską. Mozaiki i dekoracje nie zostały jednak zniszczone, lecz pokryte tynkiem, co paradoksalnie przyczyniło się do ich doskonałego zachowania. Dopiero po 1912 roku, kiedy Grecja odzyskała Saloniki, rozpoczęto stopniową restaurację wnętrza. Duże znaczenie miały działania konserwatorskie po pożarze miasta w 1917 roku, podczas którego świątynia poniosła znaczne straty.

Architektura

Architektura Haga Sofii reprezentuje tzw. typ kościoła kopułowego z nawami bocznymi, charakterystyczny dla średniobizantyńskiej tradycji Macedonii. Budowla ma plan krzyżowy wpisany w prostokąt, z masywną, niską kopułą wspartą na czterech potężnych filarach. Ta kopuła, choć skromniejsza niż w Hagia Sophii w Konstantynopolu, została starannie zaprojektowana tak, aby harmonizowała z proporcjami nawy i tworzyła zrównoważoną, monumentalną przestrzeń. Zewnętrzne elewacje zbudowane są z cegły i kamienia, typowych dla bizantyńskiej sztuki budowlanej Salonik.

Najcenniejszą częścią wnętrza jest mozaika kopuły z IX wieku, przedstawiająca Wniebowstąpienie Chrystusa. Kompozycja ta jest klasycznym przykładem sztuki po okresie ikonoklazmu: monumentalna, teologicznie precyzyjna, a przy tym pełna dynamiki. W absydzie zachowała się również mozaika Bogurodzicy typu Oranta, a w narteksie – fragmenty dekoracji freskowej z późniejszych okresów.

Haga Sofia mozaiki,

• Wnętrze kopuły zdobi jedna z najpiękniejszych mozaik bizantyńskich IX wieku, przedstawiająca Chrystusa unoszącego się ku niebu, otoczonego aniołami i apostołami.
  
• W czasie osmańskim mozaiki nie zostały całkowicie zniszczone – jedynie pokryto je tynkiem; dzięki temu przetrwały i dziś są w świetnym stanie.
  
• Świątynia, choć nosi tę samą nazwę co słynna Hagia Sophia, nie jest jej kopią – raczej interpretacją. Architekci starali się połączyć monumentalność konstantynopolitańskiego pierwowzoru z regionalnymi tradycjami Macedonii bizantyńskiej.
• W 1988 roku Haga Sofia została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO jako część zespołu paleochrześcijańskich i bizantyńskich zabytków Salonik

Podziemne sanktuarium św. Michała Archanioła w Monte Sant'Angelo, Włochy

Sanktuarium św. Michała Archanioła w Monte Sant'Angelo 

Sanktuarium św. Michała Archanioła w Monte Sant’Angelo w Apulii to jedno z najstarszych i najważniejszych miejsc kultu Michała Archanioła w Europie, a zarazem jedno z najbardziej niezwykłych sanktuariów chrześcijańskich, bo położone… pod ziemią. Jego historia sięga wczesnego średniowiecza i splata się z legendami, wędrówkami pielgrzymów oraz losami Longobardów.

Historia sanktuarium

Według tradycji wszystko zaczęło się w 490 roku, kiedy archanioł Michał miał objawić się biskupowi z Sipontu w grocie na zboczu góry Gargano. Objawienie to wpisuje się w serię cudownych wydarzeń – w tym w epizod, gdy strzała wypuszczona przez lokalnego możnego, próbującego pozbyć się „niewygodnego” byka, miała zawrócić i zranić strzelającego. Gdy biskup modlił się o wyjaśnienie, Michał miał ogłosić, że grota jest Jemu poświęcona i że nie wymaga poświęcenia przez człowieka, bo już została uświęcona przez samego Archanioła.

W VI–VII wieku miejsce to stało się duchowym centrum Longobardów, którzy otaczali św. Michała wyjątkowym kultem. Rozbudowali oni sanktuarium i włączyli je w polityczną i religijną tożsamość swojego królestwa. Już w tym okresie Monte Sant’Angelo było jednym z najważniejszych punktów pielgrzymkowych Europy.

W średniowieczu sanktuarium odwiedzali pielgrzymi zmierzający do Ziemi Świętej oraz na szlaku do grobu św. Mikołaja w Bari. W XII–XIII wieku rozwinęło się pod patronatem Normanów i Andegawenów, którzy pozostawili po sobie m.in. monumentalną bramę pielgrzymów. Od XV wieku opiekę nad miejscem sprawują różne zakony, a sanktuarium przetrwało w niemal niezmienionej formie aż do dziś.

W 2011 roku zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO jako część „Longobardów we Włoszech. Miejsc władzy”.

Architektura i wnętrze

Najbardziej niezwykłym elementem sanktuarium jest sama grota – naturalna jaskinia, do której prowadzi długi, monumentalny korytarz i schody z różnych epok. Główna, skalna kaplica zachowała swój surowy, mistyczny charakter, a jednocześnie wzbogacono ją o elementy architektoniczne: ołtarze, łuki, marmurowe balustrady i rzeźbione portale.

Nad wejściem do sanktuarium stoi wolnostojąca XII-wieczna dzwonnica przypominająca nieco wieżę obronną – przykład architektury normańskiej w południowych Włoszech. Imponujące jest również wejście zwane Porta del Toro, prowadzące pielgrzymów ku zejściu do groty.

Sanktuarium św. Michała Archanioła jedno z najważniejszych miejsc kultu Michała Archanioła

• To jedyna świątynia na świecie, o której mówi się, że została „konsekrowana przez Archanioła”. Według tradycji ludzie nie mieli dokonywać jej poświęcenia.
• W Monte Sant’Angelo modlili się cesarze, papieże i święci – m.in. św. Franciszek z Asyżu, który jednak miał po wejściu do grot cofnąć się z pokorą, uważając się za niegodnego.
• 
  Sanktuarium jest jednym z trzech „najważniejszych miejsc Michała Archanioła” tworzących symboliczną linię świętego. Pozostałe to Mont-Saint-Michel we Francji i St. Michael’s Mount w Kornwalii.
• 
  
• 
  
  
  
• Grota była celem pielgrzymek rycerzy wracających z wypraw krzyżowych. Wielu z nich pozostawiało tu inskrypcje i symbole wyryte w skale.
• 
  Na terenie kompleksu znajduje się muzeum z cennymi pamiątkami longobardzkimi oraz romańskimi rzeźbami.

Ravello, Włochy

Ravello, jedno z najbardziej malowniczych miasteczek na Wybrzeżu Amalfitańskim, powstało prawdopodobnie w VI wieku jako schronienie dla mieszkańców pobliskiej Amalfi uciekających przed najazdami barbarzyńców. W średniowieczu stało się znaczącym ośrodkiem handlowym, zwłaszcza w produkcji i eksporcie wełny. 

Z tego okresu pochodzą najstarsze rezydencje patrycjuszowskie, które do dziś nadają miasteczku wyrafinowany charakter. W XII wieku Ravello osiągnęło szczyt rozwoju, a jego katedra i pałace świadczyły o bogactwie mieszkańców. Upadek republiki Amalfi i przeniesienie głównych szlaków handlowych osłabiły jego znaczenie, dzięki czemu Ravello zachowało wyjątkowy, niemal intymny klimat, bez zbędnej nowoczesności.

Ravello - miasteczko, które zainspirowało Wagnera

Z Ravello wiąże się wiele ciekawych historii. Miasteczko słynęło z artystycznej atmosfery długo przed turystyczną modą na Wybrzeżu Amalfitańskim. To właśnie tutaj Richard Wagner w 1880 roku znalazł inspirację do „Parsifala”. Legenda głosi, że ogrody willi Rufolo stały się dla niego wizualnym pierwowzorem magicznego ogrodu Klingsora. 

Ravello od dawna przyciągało również pisarzy, malarzy i intelektualistów, którzy szukali ciszy i widoków rozciągających się ponad morzem niczym scenografia. Willa Cimbrone, znana z Tarasu Nieskończoności, była natomiast ulubionym miejscem spotkań angielskich arystokratów na przełomie XIX i XX wieku, w tym lorda Grimthorpe’a, który całkowicie ją przebudował i nadał romantyczny charakter.

Miasteczko ma też swój muzyczny rytm — od lat 50. XX wieku odbywa się tutaj słynny Ravello Festival, poświęcony muzyce klasycznej i Wagnerowi. Koncerty na tarasach widokowych, z panoramą morza w tle, mają atmosferę, której nie da się znaleźć nigdzie indziej. Ravello jest również jednym z niewielu miejsc na wybrzeżu, które przez wieki zachowało swoją strukturę urbanistyczną w niemal niezmienionej formie, a jednocześnie pozostało mniej zatłoczone niż Amalfi czy Positano. 

Ravello - najpiękniejsze widoki

Dzięki położeniu wysoko w górach miasteczko oferuje panoramy, które od wieków uchodzą za jedne z najpiękniejszych we Włoszech.